1.
«Նա բժիշկ է: Հեգնանքով կնայի ինձ ու կասի, որ ես էլ եմ ծեր, և նրան ձեռ չառնեմ. իբր թե ծեր բժիշկ: Ձեռ չեմ առնում նրան. ես սիրում եմ կտրուկ խոսել, բառերի մեջ երկակի իմաստներ չեմ տեսնում. ասում եմ, որ ծեր ես, իսկ նա հիշում է իր անցյալը և միանգամից սկսում խոսել իր անցյալից: Շատ ժամանակ խոսում է ինչ-որ չեղած բաներից, որ եթե այսպես աներ, շատ հավանական էր որ լիներ, կամ բաներից, որոնք ունեն ավելի քան հիսուն տարվա վաղեմություն: Նրան չվիրավորելու համար երբեմն ձևացնում եմ, թե ականջներս սրած լսում եմ իրեն: Պարզ է բայց. նա ուշադրություն չի դարձնում ինձ, երբ սկսում է փորփրել իր անցյալը: Արդարության համար ասեմ, սակայն, որ երբեմն նրա զրույցը բավականին հետաքրքրում է ինձ, միայն երբ սկսում է պատմել իր կատարած վիրահատությունների մասին: Հետաքրքրում է ինձ լսել, թե ինչպես է կարողացել դուրս գալ վիրահատությունների ժամանակ առաջացած չսպասված բարդությունների տակից: Իրոք, այդ ամենը հետաքրքիր է, սակայն ծերուկը այդ մասին քիչ է խոսում. համարում է, որ այդ խնդիրները դադարել են հետաքրքրել իրեն, նամանավանդ այն դեպքում, ինչպես ինքն է հաճախ ասում, որ որոշ դեպքերում չի հաջողվել գտնել հարկավոր լուծումը, իսկ այդ լուծումը կարող էր փրկել կործանումից ինչ-որ մեկի կյանքը: Իմ բերած վիճակագրական տվյալները, հավանականության տեսությանը վերաբերող խնդիրների տարբեր օրինակները չեն հետաքրքրում նրան. նման դեպքերում մեր զրույցը միշտ անավարտ է մնում: Կարծում եմ, եթե փոքր ինչ նման լինեի նրան, ցանկացած ժամանակ կփրկեի մեր զրույցը, սակայն այդ ամենի համար հարկավոր են հարկավոր, պետքակար բառեր, իսկ ես սովոր եմ թվերին հատկացնել իմ ամբողջ ուշադրությունը. խնդրեմ, կարող եք պատկերացնել, որ նման դեպքերում զրույցը փրկել անհավանական է, գումարած այն հանգամանքը, որ չեմ էլ ցանկանում. ես նման դեպքերում ինքս ուզում եմ գլուխս ազատել ծերուկից: Ինչևէ, նա՝ այդ ծերուկը, նախկին վիրաբույժը, վերջին տարիներին դարձել է իմ ընկերը: Ուրիշ ընկեր չունեմ: Չեմ փնտրել երբեք, իսկ սա չգիտեմ որտեղից հայտնվեց: Երբեմն օգնում է ինձ, իրոք, երբեմն կարողանում եմ նոր լուծումներ գտնել: Նրա ներկայությունը չի խանգարում ինձ, ուստի չեմ վանում հեռու: Նրան ինչքան նկատում եմ, այդքան էլ կարողանում եմ հեշտությամբ անտեսել առանց մեծ դժվարության: Կարծում եմ իր համար ես ոչ ամենալավ ընկերն եմ: Մի մարդ, որ սովոր է ու խոսում է կարճ ու կտրուկ, լակոնիկ, խոսքերին ուշադրություն չդրարձնելով, քանի որ ողջ էներգիան պահում է իր սեփական մտորումների լուծումները գտնելու համար, իր համար լավ ընկեր չի կարող լինի: Վերջին ժամանակներս մեր հանդիպումների ժամանակ շախմատ ենք խաղում: Շախմատ խաղալու համար լավ ընկերներ ենք: Խաղի ժամանակ նա չի խոսում: Ցանկացած խաղ մնում է անավարտ, նույնպես. մեզանից ոչ մեկին չի հաջողվում վերացնել հակառակորդ թագավորին: Խաղից հետո ինձ անվանում է «ուռուցք», հետո ավելացնում, որ վտանգ չկա. բարորակ եմ: Խաղից հետո տախտակի վրա նրան ցույց եմ տալիս այն չկատարած քայլերը, որոնք կատարելու դեպքում նա կարող էր հասնել հաղթանակի, նա պատասխանում է, որ մյուս անգամ անշուշտ կհաղթի և սկսում է մեկնաբանել «հաղթանակ» բառը: Խաղից հետո մենք արդեն լավ ընկերներ չենք. բաժանվում ենք իրարից: Ինձ մաղթում է մինչ նոր հանդիպում և ավելացնում, որ…»
1.
«…Խելո՜ք, հաղթանակի քայլերը գիտեիր, ինքդ հաղթանակեիր: Մի՞թե բոլոր մաթեմաթիկոսները սրա նման են: Խաղով ավելի շատ տարվում է միայն խաղից հետո. մի՞թե բոլոր մաթեմաթիկոսները սրա նման փորձում են ցույց տալ, որ իրենք խելացի են, որ իրենք գիտեն հաղթանակի հասնելու բոլոր ուղիները և միառժամանակ ձգտում են ցույց տալ, որ իրենց ընդհանրապես ուրիշ բան է հետաքրքրում: Ինչքա՜ն է սիրում հաշվել. դառել է թվերի գերին, երբեմն փոշմանում եմ, որ չունեմ ավելի հետաքրքիր ընկեր: Տախտակի վրայի թվանշաններին ավելի շատ է ուշադրություն դարձնում, քան թե խաղին. ես համոզված եմ, որ եթե նույնիսկ նրան հաջողվի մի օր հաղթել, նա երբեք չի զգա հաղթանակի պարգևած իրական բերկրանքը: Ի՜նչ է կարծում. հաղթանակը դա ընդամենը լավ հաշվարկված ճշգրիտ քայլերի եզրահանգում է՞…Հիմարի՛ մեկը: Հաղթանակը պետք է փնտրել խաղից դուրս: Հաղթանակի օրենքները չեն կարող սահմանափակվել ինչ-որ թվերով: Հաղթանակը դա հոգու ստատիկ հանգստությունն է, ուստի անհնար է դրան հասնել ինչ-որ կանխամտածված ճշգրիտ քայլերի միջոցով. հաղթանակի հասնելու համար պետք է տեղի ունենա անսպասելին, մի բան որ քեզանից վեր է և իջնում է ձեռքերիդ մեջ. և դու հանգիստ ես, խաղաղ, իսկ ճշգրիտ քայլերով առաջ շարժվելով կհասնես ոչ թե հաղթանակի, իր ասած խնդրի լուծման, այլ մի նոր խնդրի առջև կկանգնես, կամ կգտնես քո կործանումը: Չէ՜, նրան միշտ նոր խնդիր է հարկավոր, իսկ նոր, ավելի հետաքրքիր խնդիր գտնելու համար նրան անհրաժեշտ է լուծել հերթական խնդիրը, և այդպես շարունակ, մինչև կգտնի ամենամեծ հարցի պատասխանը. չէ՛, մինչև կգտնի ամենամեծ հարցը:
Ուզում եմ օգնել նրան: Պատմել նրան իմ կյանքը, կյանքի իմ փորձը… Եվ պատմում եմ, իսկ նա ձևացնում է, թե իբր աչալրջորեն հետևում է իմ պատմածին: Չէ՜, չի հետևում, ձևացնում է: Մտքի մեջ ինձ անվանում է ծերուկ ու կարծում է, որ զուտ հիշողությունների գիրկն եմ ընկել, իսկ ես միայն հիշողություններից չեմ խոսում: Ուզում եմ, որ նա վերադառնա իր նախկին կյանքին, չնայած որ շատ բան չգիտեմ իր նախկին կյանքի մասին: Գիտեմ որ, արդեն բավականին հասուն տարիքում իր կարծիքով նոր հասկացել է, թե իբր իր կյանքը այն ժամանակ միայն ինչ-որ իմաստ կունենա, երբ հասկանա թե աշխարհը որ գումարելիներից է կազված, որ գումարելիներն են ստեղծում պատասխան և.. և վիճակագրական տվյալներ ուսումնասիրելով, մաթեմաթիկական խնդիրների մեջ խորասուզվելով նոր կկարողանա կյանքի առաջադրած խնդիրները լուծել, լուծել թվերի՛ միջոցով, և նա այդ խնդիրները պատկերելով թվերի միջոցով ավելի հասկանալի կդարձնի բոլորի համար, իսկ դրանց լուծումները, որոնք դեռ նա պետք է անպայման գտնի, պարզ կլինեն բոլորին: Ես ուզում եմ օգնել նրան. հետ բերել կյանք…Չնայած, ինչ ասեմ, չեմ թաքցնում, որ ես նույնպես կտրվել եմ իրական կյանքից, երևի նա ճիշտ է մտքի մեջ կարծում, որ ես չեղած կամ հնացած բաների մասին շատ եմ խոսում…Չէ՜, միշտ չէ, որ նա թաքցնում է իր մտքինը. կարճ ու կոնկրետ երբեմն ինձ ծերուկ է անվանում ու տեղից վեր կենում՝ իմ պատմածը ամեն անգամ անավարտ թողնելով: Ծերու՞կ: Եթե հայելի ունենայիր տանը, ինքդ կտեսնեիր, որ մի նման ծերուկ էլ դու ես: Հաշվե՞լ ես սիրում, տեսնեմ կկարողանայի՞ր հաշվել գլխիդ սպիտակ մազերը: Ինձ անվանում է ծերո՜ւկ. կարծում է կյանքը ինձ համար լոկ հիշողություն է դարձել, իսկ ինքը, իր խնդիրների մեջ խորասուզված, չի՜ պատրաստվում դեռ խորտակվել: Ինձ լսի՛ր և բոլոր հարցերիդ պատասխանները կգտնես…չե՜ս լսում: Եվ ինչու գտա հենց սրան: Հանձնվում եմ. չեմ կարողանում ինձ զսպել, երբեմն մեջս այնքան է կուտակվում, որ դուրս եմ գալիս շրջելու և, ահա՜, նորից հանդիպում եմ նրան: Ի՜նչ անեմ. ուրիշ ընկեր չունեմ:»
2.
«Երբ մեր հանդիպումը կիսատ թողնելով և ինձ հաջողություն մաղթելով՝ ծերուկը հեռանում է, ես նայում եմ նրա հետևից և մտածում, որ ամեն ինչ այդքան էլ հանդարտ չէ նրա մեջ, ինչպես որ ինքն է ցույց տալիս. մի ամբողջ կյանք է ապրել ու դեռ դուրս է եկել շրջելու…Ինչ-որ մի բան փնտրո՞ւմ է, գտնում է՞: Ինձ գտա՛վ, իսկ ուրի՞շ: Նա խոսում է, խոսում է…ես նայում եմ նրան ու համոզվում, որ նա դեռ փնտրտուքների մեջ է, և ես նրան կարողանում եմ օգնել զուտ իմ ներկայությամբ, զուտ իմ եղելությամբ: Նա միշտ ժխտում է այն, որ ինքը դեռ ինչ-որ մի բան փնտրում է, իսկ ես համոզված եմ, որ չկա այնպիսի մարդ, ով տանից դուրս կգա և ոչինչ չի փնտրի, այլ պարզապես կշրջի: Նա նման է 1-ին ձգտող թվի: Նա 1 չէ: Իհարկե, իր սովորության համաձայն, նա չի համաձայնվում իմ թվաբանական փոխարկումներին, ասում է, որ թվերով ամեն բան չես կարող ցույց տալ: Ցույց եմ տալիս թղթի վրա իր շարժումները հասարակ սլաքով հետո ցույց եմ տալիս իրեն 1-ով, ու բառերով հասկացնում, որ բառերը անիմաստ են, որ ամեն ինչ պարզ երևում է հենց իմ գրած նշաններից: Կարելի է ասել, որ իր փնտրտուքները խանգարում են իրեն լինել ամբողջական 1: Ծերուկն ասաց, որ այդ դեպքում ես նույնպես 1-ին ձգտող անվերջ միավոր եմ, ինչպես որ ես եմ ասում: Համաձայն եմ իր հետ, քանի որ նա ակամա համաձայնվում է իմ տեսության հետ: Այս մի հարցը լուծված է, իսկ ո՞րն է հաջորդ հարցը…Ծերուկը զայրացավ այն բանի վրա, որ ակամաից համաձայնվեց իմ տեսության հետ, որը որ ըստ հավանականության նա ոչ ցանկանում էր, ոչ էլ ցանկանում էր ցույց տալ և, հետաքրքիր բան, մինչև հիմա մտածում եմ նրա ասածի շուրջ: Ասաց, որ ահա խնդիր ինձ համար. գտնել լիարժեք 1-ը: Այդ դեպքում, ասում է, որն է լիարժեք մեկը, չէ որ այն, ինչն օժտված է կողմնորոշվելու ունակությամբ, շարժվում է ինչ-որ ուղղությամբ: Եթե հերքեմ, որ չկան ամբողջ միավորներ, ուստի դա կնշանակի, որ մաթեմաթիկան և թվերի փոխակերպած իմ պատկերացրած աշխարհը գոյություն չունի, և ես տարված եմ ուրվականների հետևից, ինչպես որ ինքն է մեկնաբանում, և որ ես ցնորված եմ, ինչպես որ ինքն է ասում, և որ պետք է վերադառնամ կյանք, որտեղ ամեն ինչին պետք է նայել որպես ամբողջ միավորների և որտեղ պետք է հաշտվեմ ամեն ինչի հետ, և ավելորդ խնդիրներ չսարքեմ իմ գլխին, ինչպես որ ինքն է ասում: Ես հերքում եմ ամբողջ միավորների եղելությունը, քանի որ ուզում եմ գտնել այս խնդրի պատասխանը. ինչպե՞ս ստանալ 1 ամբողջությունը…»
2.
«Խելոք բան ասաց այս անգամ. ես մի ամբողջ միավոր չեմ կազմում: Եվ ինչո՞ւ էի դուրս եկել շրջելու. փնտրում էի՞ ինչ-որ մի բան, գտա՞ ինչ-որ մի բան: Գտա հարցերով լի մաթեմաթիկոսի, որը դեռ շարունակ հարցեր է կազմում, և մենք ընկերացանք: Ընկերացանք, որպեսզի մեկը մյուսիս հաստատի մեր առանձին ամբողջականությունները, այնինչ, իրոք, եթե մենք լինեինք առանձին ամբողջականություններ, իրարից արդեն վաղուց բաժանված կլինեինք, իսկ, ահա, երբ դուրս եմ գալիս շրջելու նա ընկերանում է ինձ. այդպես ինձ ցույց տալիս, որ ես փնտրում էի իրեն, որ ես դուրս էի եկել ինչ-որ մի բան փնտրելու: Իմ տված հարցը իրեն շատ դուր եկավ. հիմա, ով գիտի, արդեն մտատանջվում է դրա պատասխանի վրա…Ես, իրոք, չե՞մ կազմում ինչ-որ մի ամբողջականություն…հը՜մ..Իսկ ինչը՞ այն չեմ արել, ի՞նչ պետք էր անել: Երևի պետք էր դեռ վաղուց մի փոքր էլ այս մաթեմաթիկոսի նման գլուխս հարցերով լցրած լինեի. գուցե ժամանակին՝ դեռ մինչև ծերանալը գտնեի բազում կարևոր հարցեր և ինձ տայի դրանց լուծմանը: Խոսում եմ հաղթանակի և հոգու ներդաշնակության մասին, իսկ ո՜ւր է դա ինձ: Իմ հանգստությունը ստատիկ տիպի չէ, իմ հանգստությունը անհանգիստ հանգստություն է, իմ հանգստությունը պարտվածի հանգստություն է, որը լավ պատկերացնում է հաղթանակը: Այդ մաթեմաթիկոսը ճիշտ է ասում, որ իմ հուշերը ավելի շատ նման են չիրականացված ցանկությունների: Եվ ինչո՞ւ եմ խոսում դրանց մասին..հա՜, խոսում եմ, որ ամեն անգամ ես լսեմ, թե ինչքան բան կարող էի անել և չեմ արել: Եվ ամեն անգամ ես նույն բանն եմ լսում. իմ ասածների մեջ ոչինչ չի փոխվում. հիմա ոչինչ էլ չեմ կարող անել…Գնամ ու ամուսնության առաջարկություն անեմ այն կնոջը, որը կուզենայի դառնար իմ կյանքի ընկերը, մեկնեմ այն երկիրը, որտեղ կուզենայի նոր հիմնահատակից սկսել իմ կյանքը, սկսեմ զբաղվել այն գործով, որից որ երբեք չեմ հոգնի…Հա՜, ծերուկ, իսկ ո՞վ է հիշում հիմա քեզ. քո հաճախորդները՞: Ո՛չ, չեն հիշում: Նրա՞նք, ում փրկել ես մահից. ո՜չ: Ո՛չ, չե՛ն հիշում: Իսկ իմ մահը ով գիտի շրջում է կողքերս և սպասում է, որ մի տեղ, փողոցի մի անկյունում սայթաքեմ, որ իր հետ տանի ինձ: Ով գիտի ինչքան ժամանակ կա դեռ մնացած..Հիմա չեմ հանձնվի, հիմա ես ցույց կտամ նրանց, որ ես առաջվա անհոգ այն տղամարդն եմ, ով կարող է և պատրաստ է իր աշխատավարձը ցփնել կանանց և հաճույքների վրա: Հիմա կգնամ ու կփնտրեմ հերթական զոհին…է՜հ, ինչքան վաղուց կնոջ հետ չեմ եղել: Սա կլինի ոչ թե հերթականը, արդեն, ինչ արած, այլ առաջինը..Կարևորը, որ կլինի: Կվերադառնամ կյանք: Կհագնեմ իմ կոստյումը, կփայլեցնեմ կոշիկներս, կկապեմ փոխկապս, կոստյումի վրայից վերարկուն, հետո գլխարկը ու կգնամ որսի: Ինչ-որ մի տեղ նա սպասում է ինձ, և ես գիտեմ թե նա որտեղ է: Եթե այդ ակումբը դեռ գործում է, ուրեմն հենց այնտեղ էլ նա ինձ սպասում է…»
3.
«Դուք տեսնեիք այդ ծերուկին: Հա՜, հա՜, հա՜…ես ծիծաղում էի: Ծերուկը հարբել էր մինչև ոսկորները…Հարբել էր ու պոկ չէր գալիս ծեր մարմնավաճառից, ես ծիծաղում էի…Հա՜, հա՜, հա՜…Ծերուկ, ասում եմ, ես քեզ կօգնեմ, մի կողմ քաշվիր: Եթե քիչ է, ես կավելացնեմ մնացածը…Հա՜, հա՜, հա՜…Ծերուկը ինձ մի կողմ է հրում և ընկնում մարմնավաճառի վրա: Վերջինս, իհարկե, դեռ փորձում է մի բան գլուխ հանել, դեռ մի բան էլ դեռ պոկել, նամանավանդ, որ իմ առաջարկը հետաքրքրեց իրեն, իսկ ծերուկը անընդհատ մեջ է ընկնում…Առա՜նց փող, է ասում, առանց փող, դո՞ւ, մարմնավաճառ է, ծերո՛ւկ: Մի կողմ անցիր, թող ես խոսեմ. համաձայնվիր դու, կավելացնեմ, ասում եմ մարմնավաճառին, իսկ նա բերանն է ծռում, ինչի՞ն կավելացնես, ասում է, ոչնչին ինչ էլ ավելացնես քիչ է հարգելիս, ինչ-որ մեկի նախկին հարստությունն ու ցոփ ու շվայտ կյանքը ինձ չի հետաքրքրում, իսկ զառամյալներից դեռ կրկնակի եմ վերցնում, սրան նայեք, դոնժուանություն է անում, եթե հիմա այստեղից չհեռանաք, ասում է նա, ոստիկանները կգան…Ինձ քիչ է մնացել, որ համոզեմ մարմնավաճառին. ասում եմ, որ ուշ է, և եթե ոստիկանները գան, ավելի շատ նա կտուժի, այս անգամ այսքանով, ասում եմ ու ցույց տալիս նրան գրպանիս պարունակությունը…Ծերուկը արդեն ջղայնացնում է. առանց փող է ուզում, ինքը սովոր չէ այդպես, իսկ լեդիները, ի դեմս բարեզգաց մարմնավաճառուհու, չպետք է իրենց թույլ տան փող պահանջել իր նման տղամարդու հետ հաճելի ժամանակ անցկացնելու համար, ասում է մեր հարբած ծերուկը, գլխարկը հանում է ու գլուխը խոնարհում նրան, քիչ էր մնում դեռ ձեռքը համբուրեր ի նշան վերին հարգանքի, խելառը…Դէ ես գրպաններս հետ եմ տանում, իր գործն է, ոնց կցանկանա, թող չարչարվի. չէ-որ սա, փողոցային այդ թափթվածը քեզ չի նայում ծերուկ, սրան է նայում՝ փողին: Դէ ինչքան ուզում ես քարշ գնա հետևից, հետդ ոչ մի տեղ չի գալու…Չէ, ծերուկը իսկապես արդեն ջղայնացնում է: Բայց ուշ է: Ոստիկանները եկան:»
3.
«Ինձ բերել են այստեղ: Ով գիտի ի՜նչ գարշելի տպավորություն եմ թողել իմ պահվածքով: Ես՝ ճաղերի հետևում: Ի՜նչ ցուրտ է այստեղ, արևն էլ դեռ չի երևում: Եվ պետք է սպասել դեռ մինչև օրը բացվի…Ես պարզապես առաջարկեցի նրան մեկ բաժակ վիսկի..Իսկ նա հրաժարվեց: Գինի: Իսկ նա հրաժարվեց: Գուցե գարեջո՞ւր, օրիորդ, թեթև՛…Զարմանալի կլինի, եթե դուք հրաժարվեք նաև գարեջրից: Ոչ այնքան անցյալում, ասեմ ձեզ, ձեզ պես բերետես օրիորդները գիշերային ակումբներում նախընտրում էին վայելել միայն վիսկի, երբեմն գինի, իսկ գարեջուր, օ՜, ո՛չ, և ինչ եմ ես այժմ մտածում, գուցե ժամանակները շա՞տ են փոխվել. գարեջո՞ւր, օրիո՛րդ: Դուք կարող եք ինձ հիմար համարել, բայց ես այս ակումբ եկել եմ ձեզ հանդիպելու սպասումով, ուստի, թույլ տվեք ներկայացնել Ձեզ ձեր կողքի բարձրաճիթ աթոռ զբաղեցրած և ձեզ հետ ծանոթանալ ցանկացող տղամարդուն…Ինչևէ, ես կարող եմ լինել ձեր ուղեկիցը այս գիշեր, թույլ տվեք հարցնել Ձեր անունը, օրիորդ…Այդ դեպքում, մմմ, ես նույնպես կլռեմ: Ես սպասում էի, որ դուք այստեղ կլինեք. կարծում եք ուշացել ե՞մ…Մեկնում ե՞ք: Բառմե՛ն, և՛ վիսկի, և՛ գինի. իմ բաժակը դատարկ չթողնեք. խնջույքը շարունակվո՜ւմ է…Սա չէ, ուրեմն մյուսն է ինձ սպասում: Ներողությո՜ւն, օրիո՛րդ, ես Ձեզ ծանոթ չե՞մ, իսկ Ձե՞զ, իսկ Ձե՞զ, տիկին..Դուք ինձ կճանաչեք, ես բժիշկ եմ…նախկին…այստեղ հաճախ եմ լինում, և միշտ ցանկացել եմ ձեզ հետ ծանոթանալ, տեսնում եք՝ վիսկին հրաշքներ է գործում, գուցե՞…
Ծերո՜ւկ…Ես՝ ճաղերի հետևում: Եվ ինչպե՞ս եմ այստեղ հայտնվել: Ինչքա՜ն կզվարճանա մաթեմաթիկոսը, երբ իմանա, թե որտեղ եմ անցկացրել այս գիշերը: Եվ ես նրան դեռ պետք է կյանք սովորեցնեմ: Կզվարճանա, գիտե՛մ: Ե՞րբ է արևը դուրս գալու: Ե՞րբ է օրը բացվելու: Ցուրտ է այստեղ…»
4.
«Խեղճ ծերուկ: Դողում է…Դեռ քիչ է այն, որ մարմնավաճառի հետ գիշերային իր արկածից ոչինչ չի հիշում, ամբողջ մարմնով էլ դողում է: Հիվանդացել է կալանավայրում և հիմա բարձր ջերմության տակ այստեղ այնտեղ է շրջում: Ես էլի գտա նրան. այս անգամ պուրակում՝ միայնակ նստած նստարանի վրա: Շատ չեմ հարձակվում նրա վրա. մի փոքր խղճում եմ: Նա չի խոսում, գլուխը կախել է և սպասում է, որ ես խոսեմ: Չէի կարող չհանդիմանեի նրան երեկվա իր անմտությունների համար, բայց հետո հասկացա, որ դա գուցե ալկոհոլն էր, գուցե իր ներաշխարհը, գուցե մաթեմաթիկական իմ փոխարկությունները… Նա լսում է, իսկ ես լուսաբանում եմ ամբողջ 1-երի իմ տեսությունը:
Ինչն եմ սխալ արել իմ կյանքում, ասում է նա..Ծերուկը տխուր է, ընկճված. կարծես հանգիստ, բայց ես կասեի խեղճ և հուսահատ է, դրանից էլ անշարժացել է: Եվ հիմա փորձում է հավաքել իրար գլխի իր կյանքի վերջին մնացորդները՝ այդպիսով կազմելով ինչ-որ մի ամբողջություն: Մեկ լրիվ ամբողջականություն կարող են համարվել ոչ միայն հանճարները, թագավորները, երջանիկ սիրահարները, հանրահայտ դերասանները, մեծահարուստ գործարարները, բարերարները, կամ պարզապես ոչնչիջ չդժգոհող այն բախտավորները, ովքեր գտել են իրենց տեղը և անելիքը այս աշխարհում. իհարկե, ոչ՛, ամեն ինչի կարելի է դիտել որպես մի ամբողջականության՝ փոքրացնելով այն պահանջվող չափսի, ինչպես ասենք, խոշորացույցով օրգանիզմի մեջ գտնում ենք օրգանը, օրգանի մեջ բջիիջների հյուսվածքը, հյուսվածքի մեջ բջիջներին, վերջում՝ միաբջիջներին: Այս դեպքում, կարևորը, որ ինքդ գտնես քո ամբողջականության սահմանները և զգաս քեզ մեկ ամբողջություն՝ կլինես ամեոբա, բազմաբջիջ հյուսվածք, թաղանթ, օրգան, օրգանիզմ, թե բանական մարդ, հանճար…Եվ ի՞նչ է մտորում ծերուկը. չի կարողանում իմի բերել իր կյանքը, հոգևոր ներդաշնակություն հաստատել իր աշխարհում, գտնել հոգու և մտքի ստատիկ հանգստությունը, հասնել ինքնաբավարարվածության զգացումի: Փորձում է գոնե հասկանալ, թե ինչն է այժմ խանգարում իրեն ամբողջանալ և դառնալ մի ամեոբա: Թերևս այն է խանգարում, որ ինքը ամեոբա չէ. այսինքն պետք է գտնի իր մնացած կեսը: Այսինքն դեռ փնտրում է, և չգիտի թե ինչ թե գտել, այսինքն դեռ 1 չէ: Չէ որ, ծերուկ, կան բանաձևեր, կան մշակված լուծումներ, կան վիճակագրական տվյալներ…Տեսնում ե՞ս, դու այժմ մոլորված ես: Դու ինքդ պետք է լինեիր մի փոքր մաթեմաթիկոս: Եվ դու ինքդ գիտես, որ կարո՛ղ էիր լինեիր: Սակայն ուշ է, և ահա, հիմա, տեսնում ես, քեզ մնում է միայն հետևել իմ խոսքերին…Ականջդ շան պես կախել ես ու լսում ես, ինչ եմ խոսում, այսպե՛ս…Քո փոխարեն տանից դուրս չէի գա այս վիճակիդ. համոզված եմ՝ տուն հասնելուն պես անկողին ես ընկնելու…Հիմա ուշադիր, տե՛ս ձևափոխել եմ բանաձևը. ահա՛. 1+1=|1|: Նայիր, ծերո՛ւկ, Լիարժեք 1-ը՝ |1|-ը, դա երբ հաշտվում ես ինքդ քեզ հետ: Տե՛ս, 1եր կարող են լինել N քանակի, քանի դեռ դրանք լիարժեք չեն: Ահա՛, 1+1+1+1+1+1+..n x 1=|1|, |1| -ը դա N թվով գումարելի 1-երի ամբողջական արժեքն է, նույնն է, որ N թվով գումարելի 1-երի իրական արժեքը, ինքնարժեքը, ինքնաճանաչումը, ինքնագիտակցումը: Բացարձակ ճշտություն կարելի է համարել 1=|1| հավասարությունը: Այսինքն, դա նշանակում է, որ դու ինքդ կարողանում ես և ճանաչում ես քեզ, գիտակցում ես քո եղելությունը, գտել ես քո ամբողջականությունը և համերաշխ ես ինքդ քեզ հետ, և որքան մեծ է N թիվը, այդքան դժվար է գործնականում գտնել N թվով գումարելի 1-երի ամբողջական արժեքը: Տեսնո՞ւմ ես « |…| » նշանը, դա n թվով գումարելի 1-երի վերջնական դադարն է, հանգիստը. նրանք փակում են 1-երի ճանապարհները և նրանք մնալով իրենք իրենց հետ, ճանաչում և հաշտվում են իրենք իրենց հետ: Դա այն տարածքն է, որտեղից ելք չկա…»
4.
«Հիմա հասկանում եմ, որ շատախոս մաթեմաթիկոսից անտանելի զրուցակից չկա աշխարհում: Լռում եմ. նա է խոսում: Գլուխս ուռել է նրա անվերջ կրկնվող 1-երից…Չեմ հասկանում, չեմ ուզում հասկանալ, թե որ 1-ից է սկսում և որ մեկով է ավարտում: Գլուխը լցրել է հազար ու մի փոխարկումներով, և դեռ վա՛տ է, շա՜տ վատ է, որ գոհ է մնում իր հետազոտություններից. հրճվում է տականքը, գիտե՛մ…Մի քանի օր շարունակ անկողնուս մեջ պառկած էի տանջվում բարձր ջերմությունից, իսկ երբ վերջապես տանից դուրս եկա պուրակում շրջելու…էլի նա. քամու հետ գալիս է ու աղմուկի պես լցվում գլխիս մեջ:
Ինչպե՞ս տեղավորեմ նրան իմ մեջ. անհնա՛ր է: Ատում եմ նրա թվերը՝ նրա 1-երը…Իմ փոխարեն նա է պուրակով ման գալիս. նա է վայելում գարնան թարմ շունչը, ահա՛…Իսկ երբ ջերմությամբ պառկած եմ, չկա՛ նա: Չկա անիծվածը…ընկեր կոչվածը: Գիտե՜մ. նա շարունակ շրջում է պուրակով և շախմատի նոր խաղընկեր փնտրում: Նա նույնիսկ չի ցանկանում հաղթել ինձ այլևս. ես նրա համար արժանի հակառակորդ չեմ, կարծում է…Կարծում է՝ արդեն հաղթել է. իմ ապրած ամբոողջ կյանքը ոչինչ չարժե, ես պարզապես մի ծերուկ եմ, կարծում է. և ի՜նչ՝ ցանկանա՞լ ինձ հաղթել՝ պարտվելով այն մտքին, որ դեռ իրեն չի հաջողվել մատ անել իմ թագավորին:
Իրեն թագավոր է զգում. խոսում է, անընդհատ խոսում է ականջիս տակ…Գլուխս տրաքում է նրա կրկնվող բանաձևերից, իսկ նա դեռ նորն է փնտրում: Նոր խաղընկե՛ է փնտրում անիծվածը. և ո՞վ է իրեն շախմատ խաղալ առաջարկել: Ի՛նքն է ուզում ինչ-որ մեկին ինչ-որ մի բան տալ, ցնդածը՛…
Եվ ինչո՞ւ չի պոկվում ինձանից…Լա՜վ գիտի, որ ի վիճակի չեմ ինքնակամ ազատել ինձ նրա հետապնդումից. գուշակել է կարծես անիծվածը և հիմա էլ նստել է շնչիս:
Հրճվո՜ւմ է՝ ինձ խեղճացած տեսնելով, և սպասում է, որ անկաշկանդորեն ցույց տամ իրեն իմ տկարությունը, ընդունեմ նրա գերազանցությունը. ուզում է տեսնել իմ վերջնական կործանումը: Ես ցույց կտամ նրան իմ կամքի ուժը…Դեռ սպասի՜. կգնտեմ քեզ որտեղ էլ որ լինես, հազարավոր մարդկանց մեջ՝ քաղաքի ամենամարդաշատ հատվածում ցույց կտամ, որ ես ապրել եմ իմ կամքով և իմ կամքով էլ կմեռնեմ: Ա՜յ այդպե՛ս:
Ես ուզում եմ հանգստություն…Ուզում եմ ազատվել նրա հետապնդումից, ուզում եմ անխռով շրջել պուրակում և ինձ ազատել հետևիցս ընկած այդ զույգ աչքերից, այդ 1-երի հարձակումից, բարձրախոս շատախոսություններից: Ուզում եմ չզգամ իմ ծերությունը: Ո՜ւմ է պետք այս ծերությունը, այս խեղճությունը: Ուզում եմ դուրս գալ շրջելու և ուղեղս լցված լինի միայն դատարկությամբ. ինձ անհրաժեշտ է իմ հարատև հանգստությունը. ինձ անհրաժեշտ է իմ հաղթանակը՛…»
5.
« Ի՞նչ է անցել նրա մտքով… Գրպանում փորձում էր թաքցնել…Ատրճանակը որտեղի՞ց նրան, ի՞նչ կա մտքին…Ատամները կրճտացնելով փորձում է փախչել ինձանից. բայց ո՜ւր պետք է ինձանից փախչես. քո միակ ընկերը ես եմ…Հա՜, հա՜, հա՜: Կարծում եմ դեռ լիովին չի ապաքինվել ցուրտ կալանավայրում այն գիշերը անցկացնելուց հետո: Ինչքա՜ն է խեղճացել իմ ծերուկը: Այ թե գուշակած լիներ ժամանակին, որ այսպես խեղճանալու է մի օր, երևի թե չէր հրաժարվի իր նախնական կրթությունից և կընտրեր հենց կիբեռնետիկան որպես մասնագիտություն, ոչ թե բժշկությունը: Դէ՛, վայելի՛ր: Ատամի տակ ոսկոր է ընկել, չի կարողանում ջարդի ու շան պես խեղճացել է. հիմա էլ ուզում է փախնել ինձանից: Փոխանակ լսի ինձ և փորձի ինձ հետ միասին վերլուծել իմ ստացած բանաձևը, ընկեր է կոչվում, երբ խոսում էր, իր կարծիքով ես պետք է լսեի ու հետևեի իրեն, իսկ հիմա, ու՞ր է, չկա՛, խուսափում է իմ զրույցներից…
Ես գիտեմ նրա գաղտնիքը…Նա խուսափում է ինձանից, որովհետև ես մաթեմաթիկոս եմ, նա խուսափում է իր երիտասարդությունից: Նա ուզում է հանգիստ իր ավարտին հասցնել իր ապրած կյանքը, բայց դա իրեն չի հաջողվի, օ ո՛չ, չի ստացվի, նրան չի հաջողվի ազատվել իր անցյալից, նրան չի հաջողվի ինքն իրեն հանգստացնել. մինչև կյանքի վերջ պետք է տանջվի իր սխալ որոշումների համար. և դեռ ինչքան ժամանակ է արդեն փորձում էր ինձ համոզել, որ սա է կյանքը, սա այսպես է, դա այնպես է, և նա հանգիստ է…Ո՛չ, ծերո՛ւկ: Հիմա պարզ է, որ երկար տարիներ փորձել ես մեկուսանալով համոզել ինքդ քեզ, որ ամեն ինչ ընթացել է այնպես, ինչպես դու ես ցանկացել, որ ուրիշ ճանապարհ չկար, և իբր ,սա է կյանքը, ասում էր նա…թշվա՜ռ: Չի փորձում հանդուրժել իմ ներկայությունը այլևս. դա նրա ուժերից վեր է, թուլամո՛րթ: Չի համակերպվում այն մտքի հետ, որ թույլ է և թույլ է եղել է…Ես գիտեմ նրա գաղտնիքը: Վերընտրեց իր մասնագիտությունը՝ որպեսզի հեռվանա իր սիրած կնոջից, որպեսզի չպայքարի իր երջանկության համար, և ամբողջ կյանքում ապրեց միայնակ ու մեկուսացված. ամբողջ կյանքը հազար ու մի կանանց և հաճույքների հետևից ընկնելով՝ փորձեց խզբզել իր իրական պատկերը, փորձեց ձևանալ անհոգ և հպարտ, նաև անպարտ: Երբ ծերացավ, երբ բոլորովին միայնակ մնաց, երբ երեսին նայող չեղավ այլևս, ինքնաբերաբար գտավ ինձ, և փորձեց ինձ համոզել, չէ՛, ինքն իրեն համոզել, որ իր կյանքը զուր չի ապրել..Եվ այնպե՜ս էր խոսում. դատարկ բաներ էր խոսում, և ավելին, խոսում էր այն ծերունու նման, ում փոխարեն կցանկանար իրեն պատկերացնել…Եվ հիմա, երբ զգում է իր թուլամորթությունը և անկումը, չի համակերպվում. իմ ներկայությունը նրան հանգիստ չի տալիս. ես դարձել եմ նրա թույլ տեղը…
Եվ ինչի՞ն է պետք այս ատրճանակը: Տեսնես՝ որտեղից սրան:
Ախ դու ծերո՜ւկ: Մի՞թե որոշե՞լ ես վերջ տալ ինձ…
Ես կգտնե՛մ քեզ: Ու՞ր ես, ծերուկ…Այս ժամերին դու պետք է որ լինես պուրակում: Ու՞ր ես: Մի՞թե չես համարձակվում: Քեզ մենամարտի կոչ եմ հայտարարում: Ծերո՜ւկ…Հա՜, հա՜, հա՜…Ես կգտնե՜մ քեզ: Ես կգտնե՛մ քեզ, թշվա՛ռ: Քեզ համար ամեն ինչ վերջացել է դեռ շատ վաղուց: Ո՞ւր ես, լիցաքավորիր ատրճանակը և դուրս եկ թաքստոցից…Երկչո՛տ, գիտեմ խառնվել ես մարդկանց ամբոխին, որպեսզի մարդկանց մեջ ինձ չնկատես: Երկչո՛տ, ես քեզ կգտնեմ ցանկացած ամբոխի մեջ…»
5.
«Ոստիկանը…Ոստիկանը ինչո՞ւ հայտնվեց իմ ճանապարհին: Նույնիսկ չէի հասցրել փամփուշտավորել ատրճանակը, իսկ նա կարծեց, թե կրակում եմ…Անիծյալ մաթեմաթիկոս, ինչու օդում թափ տվեցիր ձեռքիդ ատրճանակը. դու որտեղի՞ց հայտվնեցիր, ատում եմ քեզ, թշնամիս, դու մինչև հիմա կարծում ես, թե ես թուլամորթ եմ.. Ամեն ինչ խառնվեց իրար, ախ եթե ունենաի մեկ փամփուշտ ատրճանակի մեջ, չէի թողնի, որ ոստիկանը կրակեր ինձ վրա, ես ցույց կտայի քեզ իմ մեծությունը, իմ կամքի ուժը, ցույց կտայի, որ այդ ե՛ս, ե՛ս չեմ ցանկանում քեզ նմանի հետ վիճել, որ այնքան հանգիստ եմ, որ համերաշխ եմ նաև իմ մահի հետ…Ա՜խ, այդ ոստիկանը, ամեն ինչ ջուրը քցեց…
Մարդի՛կ, մարդի՛կ, սա… սրան ուշադրություն մի դարձրեք, սա ինձ համար է, փամփուշտ չկա, ոստիկան, փամփուշտ չկա, գնա այստեղից, սպասիր ինձ պուրակում, անիծված, պահիր ատրճանակդ, անխիղճ…
Ես չէի ուզում, որ այդ անիծյալ մաթեմաթիկոսը հասցներ կրակեր ինձ վրա, ինքս պետք է այդ անեի, ինքը՜ս…
Ինչպե՞ս համակերպվեմ հիմա մահանալու մտքի հետ, երբ ուզում էի մեռնել…
Ցուրտ է: Ցուրտ է: Այս հիվանդասենյակը ոչնչով չի տարբերվում կալանավայրից: Սառն եմ: Սառն եմ…
Ինձ հանգիստ է պետք, հանգի՜ստ…Էլ չեմ տեսնելու այդ անիծվածին: Ընկեր էր կոչվում, էլ չտեսնեմ նրան…խեղդվում եմ: Ամեն ինչ դատարկվում է. ես հանգիստ եմ ուզում. չեմ ուզում տեսնել նրան…Դու չկա՜ս, դու այստեղ չե՛ս, անհնար է. ատում եմ հայելիները, ատում եմ քեզ, մաթեմաթիկո՜ս…Չքվի՛ր աչքիցս, աղերսում եմ, ինձ հնգի՜ստ թող, չնայես ինձ, չնայե՜ք ինձ մաթեմաթիկոսնե՜ր…Ատո՜ւմ եմ հայելիները…»
6.
«Դո՞ւ: Բժի՞շկ. այստե՞ղ: Չեմ հասկանում…Ի՜նչ ծեր եմ ես…
Ցուրտ է…
1,1,1 ևս մեկ 1…ընկե՜ր, բարեկամ, հասկանում ե՞ս, գնալու տեղ չկա. հայելիները տեսնում ես. տեսնում ե՞ս մեզ…Այս ծերուկը մենք ենք, այս |1|-ը մենք ենք,
մենք իրար հետ մեկ ենք, իմ ընկե՜ր, 1՛, մի՛ ամբողջություն: Թշվա՜ռ իմ…
Ցուրտ է:»
11.03.2009
khachaturaloyan