“Վազք”

Posted: July 14, 2009 in Uncategorized

1.
«…արտաքինից դեռ ոչնչով որևէ մեկից չառանձնացող մարդ՝ միջին հասակի, ենթադրենք, մոտենում է քեզ ու, աչքերը միայն մի քանի մետր առաջ գցած, արագացնում է քայլերը՝ վերածելով դրանք վազքի: Նա հենց նոր դուրս թռավ չորրորդ հինգհարկանի շենքի չորրորդ մուտքից (եթե հաշվենք սկսած ձախ կողմից, իսկ եթե աջ կողմից՝ ապա առաջին մուտքից, հակառակը՝ շենքի վերաբերյալ): Այսպես, թե այնպես ակնթարթ առ ակնթարթ նա ավելի մեծ ուշադրություն է սկսում գրավել, չնայած, որ արդեն հեռանում է բակից. արդեն կարելի է նկատել, որ միջին հասակի այդ մարդը միջին տարիքի է՝ ոչ ավել քան երեսունհինգ տարեկան: Վազքն ավելի է արագանում:
Բակում գտնվող թաղային ոստիկանը, նկատելով, որ նրա ձեռքին դիպլոմատ կա, պոկվում է նրա հետևից (մտածում է՝ երևի կատարել է գողություն): Այդ ամենը տեսնելով՝ քիչ անց հասկանում ես, թե ինչու այն նույն մուտքի ( որտեղից հայտնվել էր միջին հասակի և տարիքի դիպլոմատը ձեռքին վազող մարդը) պատուհաններից մեկը բացվում է, որից կանացի մի ձայն բղավում է.
-Կանգնե՛ք, մի՛ գնացեք:
Այդ ձայնը ոստիկանը կարծես թե չի լսում. շարունակում է իր հետապնդումը. սակայն նրա փոխարեն կնոջ աղաղակները հասնում են բակում հավաքված մի խումբ տղաների ականջներին, որոնք, բան ու գործ թողած, ինչպես կարելի է կռահել՝ ոչ մի բան էլ չթողած, այլ ընդհակառակը՝ ինչ-որ մի բան բռնելու տենդով ոգևորված, այս դեպքում կամ դիլոմատով մարդուն, կամ՝ թաղային ոստիկանին, վազում են այդ երկուսի հետևից՝ բոլորով հիշեցնելով մարաթոնի մասնակիցների…
Դու չես վազում, բայց ուզում ես:
Դու արդեն վազում ես, բայց չես ուզում:
Դու չես ուզում վազել, բայց արդեն վազում ես» :

2.

«…իրեն հետապնդողներից, որոնց նա նույնիսկ չի էլ նկատել, բավական առաջ ընկած՝ միջին հասակի և տարիքի դիպլոմատով մարդը կանգ է առնում առաջին պատահած կանգառի մոտ, ենթադրենք, և նայում է շուրջը. հիմա արդեն նկատում է նրանց. գլուխը վեր է բարձրացնում և տեսնում է միայն ամպեր, որոնք աստիճանաբար սկսում են մթագնել, իսկը ինքը կրկին սկսում է վազել. այգու ուղղությամբ, և քեզ կարող է հիմա թվալ, թե այդ միջին հասակի և տարիքի դիպլոմատով մարդը ինչ-որ ծանոթ է, սակայն, ազատվելով քեզ պաշարող մտքերից, նկատում ես կասկածելի անգործությամբ զբաղված մարդկանց՝ տեղ զբաղեցրած նստարանների, ծառերի, կառուսելների և պաղպաղակի կրպակի մոտակայքներում, որոնք գտնվում էին այգու տարածքում: Նստարաններից մեկի մոտ կին է կանգնած՝ հագին սև համազգեստ, ձեռքին՝ դիպլոմատ. դու նայում ես նրան, քանի որ հենց նրան էլ մոտենում է միջին հասակի և տարիքի քեզ ինչ-որ ծանոթ թվացող դիպլոմատով մարդը…
Նրանք փոխանակվում են դիպլոմատներով, և մինչ դեպքի վայր կհայտնվեն այգուն մոտեցող մարաթոնի մնացած մասնակիցները, միջին հասակի և տարիքի քեզ ինչ-որ ծանոթ թվացող արդեն մեկ այլ դիպլոմատով մարդը նորից արագացնում է վազքի տեմպը այգուց դուրս տանող կածանով:
Կասկածելի պահվածքով մարդիկ դուրս են մնում հետապնդողների ուշադրությունից, սակայն իրենք քեզ արդեն նկատել են, քանի որ քիչ անց, մինչ դու կնկատես օրը՝ մթնելիս, կզգաս քամին՝ ուժգնացող, գետինը՝ ոտքերիդ տակից փախչող, հայտնվում ես մեքենայի բեռնախցում՝ արևանգվածի կարգավիճակում:
Դու ուզում ես վազել, բայց չես կարող:
Դու չես կարող վազել, բայց ուզում ես:
Դու չես վազում, բայց կարող ես ուզել…»:

3.
« – Ո՞վ ես
-Ոչ մեկ
-Եթե պատասխանում ես «ոչ մեկ», ապա իրականում դու ինչ-որ մեկն ես, քանի որ ինչ-որ մեկը միայն կարող է պատասխանել «ոչ մեկ» կամ « ինչ-որ մեկ», իսկ ոչ մեկը չի կարող ընդհանրապես պատասխանել
-Ինչ-որ մեկը պատասխանում է «ոչ մեկ», այդ դեպքում
-Ինչպե՞ս ես հայտնվել այգում
-Պատահաբար
-Ի՞նչ ես տեսել
-Ոչինչ
-Ի՞նչ ես տեսել
-…միջին հասակի և տարիքի վազող դիպլոմատով մարդ…և կին՝ նույնպես դիպլոմատով
-Ի՞նչ գիտես այդ մարդու մասին
-Ոչինչ, նա դուրս եկավ շենքից, չորրորդ հինգհարկանի շենքի չորրորդ մուտքից, եթե հաշվենք ձախ կողմից, իսկ եթե աջ կողմից՝ ապա առաջին մուտքից, հակառակը՝ շենքի վերաբերյալ. այն աջ կողմից չորրորդ էր, եթե այդպես նայենք…
-Նրան առաջին անգամ այդտե՞ղ ես տեսել
-Կարծես թե այո
-Եվ դու սկսեցիր նրա հետևից վազել…
-Ես չէի ուզում վազել
-Եվ ինչպե՞ս հայտնվեցիր այգու տարածքում, այդ դեպքում
-Արդեն վազում էի…սակայն հետո այլևս չէի ուզում
-Ինչո՞ւ չէիր ուզում
-Քանի որ արդեն վազում էի
-Իսկ ինչո՞ւ ցանկացար վազել նրա հետևից
-Որովհետև չէի վազում…
-Լա՛վ: Ի՞նչ է հայտնի դիպլոմատի մասին
-Ի՞նչ դիպլոմատ
-Վազողի ձեռքի՛
-Ո՞ր մի դիպլոմատի մասին է խոսքը
-Այսպես, ինչպես երևում է՝ ականատես ես եղել փոխանակությանը: Հը՛մ…Իսկ ասում էիր, որ ոչինչ չես տեսել:
-Այդպե՛ս է. իմ տեսածը ոչ մի նշանակություն չունի. «Ոչ մեկ» պատասխանող ինչ-որ մեկը չի կարող ինչ-որ մի բան տեսնել, որին կարողանա տալ բացատրություն
-Քեզ հայտնի է, թե ինչ կար առաջին դիպլոմատի մեջ
-Ո՛չ
-Իսկ երկրորդի՞
-Ո՛չ»:

4.
«…այդ մարդը, որը փախչում էր իրեն հետապնդողներից, կանգ է առնում. ճանապարհը փակել էր գետակը, որը խշխշում էր. ալիքները զարկում էին ափերին, քամին ձայնակցում էր նրան՝ դողացնելով ափամերձ ծառերի տերևները, և նա ևս մի քանի վայրկյան կարող էր վայելել հանգիստը` տրված անզգայացնող անորոշությանը, դիմագծերի կամայական ծամածռությամբ ողջունելով բնությանը, մինչ այդտեղ են հասնում մարաթոնի մասնակիցները՝ թաղային ոստիկանի գլխավորությամբ. սակայն նրանք նախ դիպլոմատը տեսնում են օդում՝ սավառնելիս, ապա՝ գետակի ալիքների վրա՝ արդեն ընկած հոսքի մեջ…»

5.
«- Ի՞նչ կար դիպլոմատի մեջ
-Ոչինչ
-Ո՞վ ես
-Ոչ մեկ
-Եթե ասում ես, որ ոչ մեկ, ապա դա նշանակում է, որ դու արդեն ինչ-որ մեկը պետք է լինես, որ կարողանաս այդպես ասել. այնպես որ, ասա՛, թե ով ես:
-Ինչ-որ մեկը
-Ինչ-որ մեկ, ինչո՞ւ էիր վազում
-Պետք էր դիպլոմատը գցել գետակի մեջ. այնտեղ ոչինչ չկար…»

***
– Եվ այսպես, հարգելի՛ ուսանողներ, այս դեպքը օրինակ վերցնելով՝ վազքը կարելի է բնութագրել որպես մի երևույթ, որը կարող է զարգանալ քայլ առ քայլ կամ աննկատ, միջոց կամ պատճառ դառնալ դեպքերի համար և որոշ ուսումնասիրությունների ժամանակ ամենևին անտեսվել և հաշվի չառնվել: Սակայն, վազքը դա ամենից առաջ երևույթ է, որը բավականություն է պատճառում մարդկանց կատարմա՛ն ժամանակ կամ միայն հետո՝ ազատելով նրանց կուտակվող բացասական էներգիայի բեռնումից՝ միառժամանակ նաև որոշ մարդկանց մոտ թաքնված մնալով նրանց ենթագիտակցության մեջ որպես ինքնաբավարարման պատճառ, եթե նրանց մոտ վազքը չի հանգեցնում հետապնդվող նպատակի ձեռքբերման կամ պատճառում է ֆիզիկական հոգնածություն և հուսախաբություն: Թերի է այն համոզմունքը, որ վազքն իմաստավորելու համար անհրաժեշտ են նպատակներ. պատճառները հաճախ թաքնված են լինում հենց գործողության մեջ, ո՛չ թե նպատակների: Երբեմն այն վերանում է որպես երևույթ՝ ամբողջովին զիճելով իր տեղը և նշանակությունը կատարվող իրարանցմանը, երբ այն դիտվում է ուրիշի աչքերով: Այն կարող է համեմատվել և զուգակցվել այնպիսի երևույթների հետ, ինչպիսիք խառնաշփոթն է, հետապնդումը, ապակողմնորոշվածությունը, զրույցի տարբեր տեսակները, խաբեությունը, հարձակումը…Այս ամենի հիմքում որպես ընդհանրացնող առանձնահատկություն կարելի է դիտարկել ներշնչման և արտաշնչման հաճախականության ինչպես կանոնավոր, այնպես էլ անկանոն արագացումը, ինչպես ցույց է տրված օրինակում…
Վազքի ժամանակ ինքնաբերաբար կարող են առաջ գալ շրջապատի իրերի դասավորության հստակ կանոնակարգեր, որոնք օգնում են համահունչ ռիթմի մեջ պահել վազքի գործողություննը. նշված օրինակում նման կանոնակարգերի տեսակին կարելի է դասել շենքերի և մուտքերի ֆիքսավորված դասավորությունը հիշողության մեջ:
Վազքը կարող է կրկնվել, կամ դառնալ շարունակություն: Կարող է գործի դրվել արագացնելու ինչ-որ գործողություն, և ամենևին էլ պարտադի՛ր չէ արագացումը. դրա համար հնարավոր է նաև վազքի կրկնությունը՝ թեկուզև ժամանակի միևնույն ֆիքսված միավորի դեպքում…Վազքի վերջում դադար է. դադարներ կան նույնիսկ իրար հաջորդող վերը նշված կրկնությունների դեպքում, քանի որ այդպես ենթադրում է վազքի մասին առողջ պատկերացումը:

10.07.09

Նա միայնակ է բնակվում. ինքը և իր թութակը, սակայն այսօր բնակարանը լցված է հյուրերով. Միխայիլի ընկերները եկել են իրենց ընկերոջ ծննդյան օրը ինչ-որ կերպ նշելու, նրա տրամադրությունը բարձրացնելու վճռականությամբ և իրենք էլ բարձր տրամադրությամբ լցված: Միխայիլը հազվադեպ է հյուրեր ունենում: Չնայած իր ընկերներից ոմանք արդեն հասցրել են մի քանի անգամ այցելել նրա փոքրիկ բնակարանը, սակայն դա դեռ այն փորձը չէ երիտասարդ տանտիրոջ համար, որպեսզի նա կարողանա իր հյուրերին ընդունել և հետո էլ այնպես զբաղեցնել, որպեսզի իրենք իրենց զգան ինչպես իրենց սեփական տանը: Նրա հոգատար ընկերները Միխայիլի շփոթված և անփույթ շարժուձևից կռահում են, թե ինչումն է բանը և դեռ շատ չանցած այնպիսի արագությամբ և ազատությամբ են սկսում շարժվել նրա փոքրիկ բնակարանում, տեղից վերցնելով և ետ դնելով սեղանին, կահույքին դրված արձանները, ելումուտ անելով Միխայիլի ննջասեյակը, առանց տանտիրոջ թույլտվությունը հարցնելու հեռուստացույցը և մագնիտոֆոնը միացնելով և մեկընդմեջ բարձրաձայն միմյանց հետ զրուցելով և ծիծաղելով, որ չանցած մի քանի տաս րոպե Միխայիլն ինքն էր իրեն ուրիշի տանը զգում արդեն: Հիմա քանի դեռ բոլորի գլուխը խառն է, նա առանց ժամանակ կորցնելու մտնում է խոհանոց՝ սեղան գցելու պատրաստություններ տեսնելու: Ո՛չ, նրան այստեղ էլ մենակ չեն թողնում իր ընկերները, հատկապես, երբ գործը հասնում է խոհանոց. աղջիկները արդեն նրա կողքին են և բարձր հա-հա հի-հի-ներով աշխուժությունը տարածում են խոհանոցով մեկ: Մերին սառնարանից հանում է սալաթները և սկսում տեղավորել դրանք ափսեների մեջ, Լենան մրգի վազն է պատրաստում, Միխայիլն էլ, գլուխը մտցրած սառնարանի մեջ, այնտեղից խմիչքներ է հանում դուրս՝ աչքի պոչով հետևելով, թե ինչպես է Սյուզին հացամանի մեջ տեղավորում հացը և դեռ ականջի մի ծայրով էլ փորձում կռահել, թե որն է իր ընկերների խանդավառ աշխուժության նոր պատճառը…
Թութակը: Սաշան, ինչպես որ նրան անվանում է Միխայիլը: Նրա ընկերը, ինչպես որ ինքն է պնդում: Միխայիլի ընկերները Սաշաի վանդակի վրայից հանել են սև ծածկոցը և հիմա հավաքվել են այդ գույնզգեղ փետուրավորի շուրջը: Սաշան անհասկանալի ձայներ է հանում և Միխայիլի ընկերները զարմանում են, որ չեն հասկանում նրան. նրանք սպասում են ավելին, պատկերացնում եք…
-Բարև Սաշա,- դիմում է հոբելյարի զվարճախոս ընկերներից մեկը:
-Բա՛-րև՛
Ինչպիսի հրաշք, և ինչպես է Միխայիլը իրեն մենակ զգում, զարմանում են ընկերները:
-Ինչպե՞ս ես
Չի պատասխանում:
-Բարև Սաշա,-հարցնում է մյուս ընկերը:
-Բա՛-րև՛
Ինչպիսի՜ հրաշք: Բայց այսքա՞նը:
-Ինչպե՞ս ես
Չի պատասախանում…
Մի՞թե այսքանը:
-Ես քեզ սիրում եմ,- վրա է հասնում առաջին հարցուփորձ անողը:
-Սյո՛ւ-զի՛
Ինչպես թե: Հետաքրքիր է…Նորից նույն “Ես քեզ սիրում եմ”-ը:
-Սյո՛ւ-զի՛:
Նորից նույն պատասխանը:
-Ես քեզ սիրում եմ…
-Սյո՛ւ-զի՛

“Ինչպե՜ս թե. իմ անունը՜”-ը զվարճալից ձայնով բղավելով հյուրասենյակ է մտնում Սյուզին և մոտենում Սաշայի վանդակին:
-Ապա նորից: Ես քեզ սիրում եմ..
-Սյո՛ւ-զի՛
-Ի՜նչ զվարճալի թութակ է, Միխայի՛լ,- ծիծաղը ոչ մի կերպ չփորձելով զսպել՝ նա գլուխը թեքում է հյուրասենյակի դռան մոտ հայտված հոբելյարի կողմը,- այդ որտեղի՞ց է նա սովորել իմ անունը:
Միխայիլը մի քանի րոպե հայտնվելով խառնաշփոթի մեջ, միայն ժպտում էր՝ փորձելով այդպես թաքցնել իր ապրումները, այդ թվում և զայրույթը, և եթե շուտ չկողմնորոշվեր և հյուրերին չհրավիրեր սեղանի մոտ՝ հասցնելով միառժամանակ սև ծածկոցը գցել վանդակի վրա, ապա, ով գիտի, թե իր ընկերների հետաքրքրության սահմանները ուր կհասնեին (մտովի չանտեսելով այն մի երկու ծաղրալից արտահայտությունները, որոնք արդեն հասցրել էին բարձրաձայն հնչել):

Երբ հյուրերը գնացին, Միխայիլը մոտեցավ վանդակին և վրայից հանեց սև ծածկոցը: Սաշան առույգացավ և սկսեց ցատկել վանդակի մեջ՝ անհասկանալի ձայներ աղաղակելով: Միխայիլը հասկանում էր այդ անհասկանալի ձայների նշանակությունը՝ ի տարբերություն իր ընկերոջը՝ իր թութակին:
-Ես քեզ սիրում եմ, Սաշա՛:

06.07.09

1.
Արդեն մի քանի ժամ էր, ինչ գնացքը շարժվել էր մեգապոլիսի կայարաններից մեկից, և կանդուկտորը մեկ գնացքի ընթացքին հակառակ, սովորության համաձայն ձեռքը գցելով գլխավերևի ձողափայտից, մեկ էլ գնացքի սլացքի ուղղությամբ շարժվելով՝ ճեղքում էր իրեն հանդիպակաց եկող ուղևորների արանքներով՝ մեկումեջ ինքնակամ բռնկվելով նրանց հետ զրույցի, կամ, պատասխանելով ուղևորությանը վերաբերող նրանց տարբեր հարցերին և պահանջներին, փորձում էր այս անգամ կրկին, ինչպես որ միշտ, հնարավորին չափով անթերի կատարել իր աշխատանքային պարտականությունները՝ ինչ-որ չափով նաև փորձելով երկար ուղևորության հետ չհամակերպվող ուղևորներին դույզն ինչ վարակել իր հանգստությամբ: Կեսօր էր:
Կանդուկտորը գիտի, որ, ահա, կանցնի որոշ ժամանակ, և նրբանցքում անցուդարձերը ժամանակավորապես կհանդարտվեն, ամենքը կգրավեն իրենց նստատեղերը՝ թույլ տալով, որ ինքն էլ, առիթից օգտվելով, նստի իր տեղը և նրանց պես կարծես անզգայացած հետևի մետաղյա ինքնաշարժի սլացքին, որը, խոր աշնանը գունաթափված դաշտավայրի մեջ կանոնավոր արագությամբ ձգվելով, հիշեցնում էր տափաստանաբնակ սողունի: Իսկ մինչ այդ գնացքի մեջ տիրում էր աղմկալից աշխուժություն: Ահա, մեկումեջ ոտքի տակ են ընկնում այստեղ-այնտեղ վազվզող ծնողների հսկողությունից փախած երեխաներ՝ հափշտակված ոգևորությամբ կանչելով իրար հետևից, ահա, երկու գեր միջահասակ կանայք, անտեսելով կանացի զսպվածության ամեն տեսակի նորմերը, չեն դադարեցնում լեզվակռիվ հիշեցնող իրենց բարձրաձայն ասեխոսությունը՝ միառժամանակ չմոռանալով հանդիպակաց անցորդների և իրենց ճանապարհին պատահածների վրա թարս հայացքներ գցել և պանանջել մի կողմ քաշվել՝ իրենց համար այդ նեղ նրբանցքում առաջ շարժվելու համար տարածություն ազատելու համար, միայն, երբ նրանց առջև հայտնվեց ձեռնափայտը ձեռքի մեջ դողդողացնող զառամյալ մի ծերունի, լեզուները հետ քաշեցին և պատին քսվելով՝ իրենք ճանապարհ ազատեցին՝ ենթարկվելով ծերունու անեծքի զոհը դառնալու մտավախությանը: Կեսօր էր:
Բերնից բերան փոխանցվող աղմուկը ներսուդուրս էր անում ուղևորների խցիկները, և որտեղ այն մի պահ կանգ էր առնում, այնտեղ հայտնվում էր կանդուկտորը և կրկին փորձում ինչ-որ կերպով օգտակար լինել ուղևորներին: Մի երիտասարդ կին դուրս էր ելել խցիկից և, գլուխը աջուձախ թեքելով, անհանգիստ ձայնով կանչում էր իր տեսադաշտից անհետացած չարաճճի երեխաների հետևից: Կանդուկտորը մոտեցավ նրան և փորձեց մեղմել նրա անհանգստությունը՝ տեղեկացնելով, որ երեխաներին քիչ առաջ զուգարան մտնելիս է տեսել: Երբ մայրը շտապեց երեխաների հետևից, կանդուկտորը գլուխը դռնից ներս մտցրեց. խցիկի ներսում գտնվող ուղևորները երեք միևնույն տարիքի տղամարդիկ էին: Պատուհանի մոտ նստած տղամարդկանցից մեկը գլուխը կախել էր և աչքերը գոցել. ննջում էր: Նրա դիմացի նստարանի մյուս երկու տղամարդկանցից մեկը՝ պատուհանի մոտ նստածը, գլուխը հարմար տեղավորել էր ուսերի վրա և հայացքը կիսաբաց վարագույրի միջով հառել էր դեպի դուրս: Նրա կողքին մյուս ուղևորն էր՝ նույնպես իր նման կոկիկ հագնված մի տղամարդ: Ըստ երևույթին վերջին երկուսի համար ճանապարհորդությունը գործնական բնույթ ուներ: Նրանց երեքի անտարբեր լռությունից կարելի էր ենթադրել նաև, որ օտար էին միմյանց, և դեռ ավելին, ոչ մեկի մոտ զրուցելու ցանկություն չէր նկատվում, և սակայն երրորդ ուղևորը կարծես չէր կարողանում հաշտվել ստեղծված դրության հետ. կեռ հայացքով մերթ փորձում էր հափշտակել դիմացինի անխռով նինջը, և մերթ գլուխը ձգում էր պատուհանի ուղղությամբ, որպեսզի այդ նույն կեռ հայացքը ուղղի հեռվում, ինչպես իր կողքի ուղևորը, սակայն դրսում արև էր, և վարագույրները խցիկը պաշտպանում էին ճառագայթների ներթափանցումից, ուստի անիմաստ համարելով իր համար տեսադաշտ ստեղծելու համար դրանք էլ ավելի բացել՝ երրորդ ուղևորը գալարվում էր նստած տեղում և գլուխը ձեռքերի մեջ էր առնում՝ փորձելով թաքցնել իր անհանգստությունն ու դժգոհությունը՝ այսպիսով էլ ավելի մատնվելով կապկանքին: Կոնդուկտորը մի կողմ քաշվեց. լսվում էր երեխաների լացակումած ճիչերը. մայրը, ձեռքերից բռնած, ներս բերեց չարաճճիներին և նստեցրեց անխռով իր նինջը վայելող ուղևորի կողքին: Մյուս վայրկյանին կանդուկտորը ծածկեց խցիկի դուռը և հեռացավ:

2.

Կեսօր էր դեռ: Միջանցիկ քամին կցկտուր սվսվոցով ձայնակցում էր երկաթյա սողունի աշխատասիրությանը՝ երբեմն-երբեմն բաց պատուհանի մոտ ծխելու դուրս եկած ուղևորների ուղեղներում արձագանքելով՝ շարունակում էր շրջել նեղ նրբանցքով մեկ. միայն ժամանակ առ ժամանակ կանդուկտորի ականջին հասնում էին նաև երեխայի լացի ձայներ…Կանդուկտորի համար լռության ամենասովորական տեսակը…Գնացքում անցուդարձը հանդարտվել է, և նա օգտվելով պատեհ առիթից, գրավել է իր նստատեղը և հայացքը պատուհանին հառած՝ որոշել է փոքր ինչ հանգստանալ:
Սակայն քիչ անց նա նորից ստիպված է անցնել աշխատանքային պարտականություների կատարմանը, քանի որ անհանգիստ պահվածքով ուղևորը՝ դիպլոմատը ձեռքին, մոտեցել է նրան և խնդրում է, որպեսզի իր համար մեկ այլ խցիկում ազատ նստատեղ գտնի, եթե հնարավոր է անմիջապես պատուհանի մոտ՝ պատճառաբանելով, որ անհնար է երեխաների լացակումած աղաղակներին այլևս դիմանալ: Իհարկե, կանդուկտորը պարտավորված չէ նրա խնդրանքին ընդառաջել, սակայն, ահա, մոտակա խցիկում տեղ կգտվի անհանգիստ ուղևորի համար, որտեղ և ճանապարհում է նրան:
Նոր խցիկի ուղևորները երկուսն էին՝ պատուհանի մոտ նստած էր զառամյալ ծերունին՝ ձեռքը ձեռնափայտին գցած, կողքը՝ մի պառավ կին: Խցիկը արևկողմ չէր. վարագույրերը մի կողմի վրա էին քաշած: Վերջապես: Դիպլոմատը վայր դնելով՝ տեղավորվում է պատուհանի մոտ՝ ծերունուն դեմ հանդիման և անմիջապես…
Կեսօրն ավարտվեց:

***

…տեղին կլիներ պարզել գնացքի ուղևորների վերաբերյալ որոշ մանրամասներ, որոնք թույլ կտան քիչ թե շատ ընդգրկուն բնութագիր կազմել պատմվածի շուրջ և այնուհետև փորձել վրձնի վերջնական հարվածներով ստեղծել իրականության որոշակի պատկերը: Սակայն կարևորը տեսարանի ականատեսին գտնելն է:
Երբ ինչ-որ բան պատմում են զույգ աչքերը, փոքր ինչ համահնչեղ երևակայությամբ, այն դեպքում, երբ երբեմն կարծես այդ զույգ աչքերը ոչ ոքի չեն պատկանում, քան թե ընթերցողին, որը, ինչպես պարզվում է, կարդում է իր իսկ տեսածն ու պատմածը հենց, և կամ դրանք գուցե պատկանում են հանգուցյալ ինչ-որ ոգու, որն արդեն տեսնում, նշմարում և շատ ավելի մեծ ուշադրության է արժանացնում այն ամեն տեսածին, որի մեջ հիմա միայն արդեն հանգուցյալ՝ խորթափանցելով՝ ինքն իր համար պարզում է, որ ամեն ինչ անցողիկ է և անցել է, և գոյություն են ունեցել և դեռ ունեն հոգեհարազատ հոգևիճակներ՝ գուցե թաքնված հենց աչքաթող արված կամ ուշադրությունից դուրս թողնած վայրկյաններում, որոնց հետևում և մեջ արտացոլվում է իրականությունը իր արտաքին և ներքին աշխարհներով՝ մի քիչ թռուցիկ, մի քիչ շատ ավելի արտահայտիչ, կամ երբեմն որպես շարժման մեջ գտնվող իր արագությանը համապատասխան կինետիկ և պոտենցիալ էներգիաների սպառման և կուտակման ճակատամարտների թոհուբոհում շիկնող կամ թե պաղ ատրճանակի կրակած կամ նույնիսկ մառանում մոռացված փամփուշտի պես վայրկյանական և հանկարծակի կամ դեռ գալիք փորձանքի և եղելության հավանական նմուշ:

06.06.09

Դրսում անձրև էր սկսել, իսկ երեկոն դեռ շարունակվում էր տարածվել: Ներսում վառվող ճրագի լույսը կիսաթափանցիկ պատերի վրա արտացոլում էր երեք մարդկային ստվերներ: Նախարարի ձախ կողքին (չգիտես ինչու հենց ձախ կողքին) նույնպես հանդիսավոր կեցվածքով նստել էր նրա օգնականը (նրա աջ ձեռքը), նրանց դիմաց գլուխը մինչև ծնկները խոնարհել էր կլանի նշանավոր սամուրայը և անշարժացել, ինչպես հարկն է. մինչև վերադասները կխոսեին: Նրա գոտկատեղից շեղակիորեն ցցված էր նույնքան նշանավոր նրա թուրը: Լեգենդի համաձայն այն սամուրայները, որոնց ձեռքերի մեջ շողշողացել է այն մի քանի հարյուրամյակ շարունակ, երբևէ պարտություն չեն կրել: Տանակա Հիսոկաին այն փոխանցվել էր իր հորից, որն էլ իր ժամանակին եղել էր կլանի լավագույն սամուրայը: Եվ որպեսզի Տանակա Հիսոկան պատիվ ստանար կլանի զորեղությունը խորհրդանշող թուրը կրելու, նա մինչ այդ պետք էր վարպետանար սուսերամարտի արվեստի մեջ, և ամենքին ապացուցեր, որ ինքն էր դրան ամենաարժանի տերը: Վարպետության ցուցադրական մարտում Հիսոկան մրցում է իր հոր հետ, որն այդ ժամանակ և մինչ այդ պատիվ ուներ հպարտությամբ կրել խորհրդանշական թուրը: Երեք փուլերից բաղկացած փայտե թրերով անցկացված մենամարտում, Հիսոկան հաղթանակ է տանում, և հայրը, ստիպված լինելով հանձնել նրան թուրը, մենամարտից հետո հանդիսավոր կերպով կատարում է խարակիրի՝ այդպիսով բարձր պահելով իր անունը և պատիվը: Ինչպես և սամուրայների մեջ, այնպես էլ հասարակ մահկանացուների մեջ բոլորը վերապահորեն էին մոտենում պողպատյա անպարտելի թրին, որը հայտնի էր նաև «Թուր՝ պատվի և մահվան» անունով. հայտնի էր նաև, որ այն մեկ անգամ կրողը դրանից զրկվելուց հետո, անկարող էր լինում այսուհետ պատվաբեր համարել իր գոյությունը: Ինչ վերաբերում էր Տանակա Հիսոկաին, նա կրկնակի հպարտությամբ էր իր կողքից կրում պատվի և մահվան զենքը, քանի որ ժամանակին այն եղել էր իր հոր զինակիցը:
Նախարարի օգնականը աչքը չէր հեռացնում սամուրայի թրի վրայից. գոհունակությամբ լցված հայացքը մի քանի րոպե անշարժացած պահելու հետո նույն գոհունակությամբ սկսեց խոսել.
-Տանակա Հիսոկա՛, նախարարը իր երախտագիտությունն է հայտնում քեզ, և ուզում է տեղեկացնել , որ այսուհետ էլ ավելի մեծ հարգանքով է քեզ վերաբերվում. դու քեզ վրա դրած հույսերը կրկին անգամ արդարացրեցիր: Հիռոն՝ այդ հանցագործը, մեծ վտանգ էր սպառնում ներկա կարգերին: Այժմ, երբ նա այլևս չկա, մեր երկիրը կարող է անհոգ լինել. ներքին երկպառակտման վտանգը առանց ապստամբության առաջնորդի շուտով ամբողջովին կվերանա: Մինչ այստեղ հայտնվելը այդ սրիկային հաջողվել էր իր շուրջը բավականին մեծ թվով համախոհներ հավաքել հարավային մարզերում…
Սակայն մեզ բոլորիս անչափ հետաքրքրում է, թե ինչպես է ընթացել ձեր մենամարտը, Տանակա Հիսոկա՛… Նման դեպք առաջին անգամ է պատահում, և մենք ոչ տեսել ենք, ոչ լսել, որ որևէ մենամարտ ընթանա հինգ օր շարունակ: Մինչ քեզ այդ հյուղակը ուղարկելը բազմաթիվ այլ զոհեր ունենալով նրա թրից՝ մենք հասկացել էինք, որ Հիռոն աննախադեպ հմուտ մարտիկ է, հակառակ դեպքում քեզ չէինք ուղարկի, սակայն մի՞թե նա այդքան հզոր էր, կամ ուժերն այդքան հավասա՞ր էին իրար, որ ոչ մեկիդ չէր հաջողվում շուտափույթ հաղթանակ տանել: Մենք ուզում ենք, Տանակա Հիսոկա՛, որ մեզ հիմա նկարագրես ձեր միջև կայացած մենամարտը, – նախարարի օգնականը, տեսնելով, որ սամուրայը դեռ անշարժ է և չի պատասխանում, հրամայական տոնով ավելացրեց, – Խոսի՛ր:
– Ձեր թույլ տվությամբ, – գլուխը մի փոքր վերև բարձրացնելով և այնուհետև նորից այն խոնարհելով՝ Տանակա Հիսոկան, որի ձայնի մեջ անմիջապես նկատվեց կտրականություն, շարունակեց,- ես հարկ եմ գտնում նախ նշել, որ Հիռոն արժանի է հարգանքի ամենամեծ աստիճանի. նա ամենևին էլ հանցագործ չէր, ինչպես որ դուք եք նրան անվանում:
-Ինչպես թե,- նախարարի օգնականը, հանկարծակիի գալով, վրա հարձակվեց,- դա դու չես որոշում, սամուրա՛յ: Մի՛ մոռացիր, որ նման հարցերը մտնում են ավելի բարձր դասի մարդկանց իրավասության սահմաններում…
Նախարարի օգնականը պատրաստվում էր նմանատիպ մի քանի խոսք ավելացնել, սակայն, նկատելով նախարարի՝ ձեռքով արած նշանը, լռեց և թողեց, որ սամուրայը իր խոսքը շարունակի, որը և գլուխը մի փոքր վերև բարձրացնելով, սակայն քարացած հայացքը հատակի վրայից չկտրելով, նույն համարձակությամբ սկսեց խոսել.
-Մեկ օր շարունակ մենք մենամարտում էինք. մենամարտի ընթացքում պարզվեց, որ Հիռոն՝ իմ հակառակորդը, թրի աննկարագրելի հմուտ վարպետ է, ոչ պակաս քան ես: Երբ դեռ լույս էր, մեր թրերը անդադար
բազմապատկում էին և ամբողջ հյուղակով մեկ ցրում ներս թափանցած արևի սակավաթիվ շողերը: Ավելի ուշ՝ սև խավարի մեջ, լսվում էին միայն թրերի զնգզնգոցը…Ես այդ մարտիկին չէի ճանաչում, սակայն նրա տված մենամարտը ցույց էր տալիս ինձ նրա էության պատկերը. մարտի ժամանակ նման հանգստության և ինքնատիրապետան երբևէ ականատես չէի եղել: Ի վերջո, սակայն, զգալով հոգնածություն, մենք հեռացանք միմյանցից. նա զենքը վայր դրեց և անշտապ նստեց դիմացը…ես հետևեցի նրա շարժումներին. ես հասկացա, որ նման հավասար մենամարտով անհնար էր որոշել, թե մեր երկուսից ով է արժանի հաղթանակին, քանի որ շատ հնարավոր էր, որ մահացու հարվածը պատահական ստացվեր և եթե նույնիսկ ինձ հաջողվեր այդպես հաղթել, դա
ամենևին չէր նշանակի, որ թրի տիրապետման իմ վարպետությունը գերազանցում էր հակառակորդի ցուցադրածին. այն թուրը, որ ես եմ կրում, ինձ պարտադրում է պահել նրա պատիվը, նաև` իմ հոր…նման հավասար մենամարտից հետո, եթե նրան հաղթեի պատահականության շնորհիվ՝ առանց համոզվելու վարպետության իմ գերազանծության մեջ, իմ պատիվը ինձ կստիպեր կատարել խառակիրի: Նույնքան անընդունելի կլիներ, եթե նման մի պատահական հարված իմ հակառակորդին հաղթանակ պարգևեր, այդ դեպքում այն թուրը, որ ես եմ կրում, կդադարեր լինել ամենազոր մարտիկի զինակիցը:
-Իսկ հետո՞,- կիմանոյի թևերը ծալելով՝ հարցրեց անհամբեր օգնականը, որ չնայած փորձում էր քիչ թե շատ համբերատարությամբ զինվել:
-Իմ հակառակորդը առաջինը խախտեց լռությունը. մենք սկսեցինք զրուցել: Նա նույնպես չէր ցանկանում պատահական հարվածի զոհը դառնալ, սակայն շուտով մենք լռեցինք…
-Ա՛յդ ինչպե՞ս թե…,- եթե նախարարը կրկին ձեռքի շարժումով նշան չաներ մեկընդմեջ ինքնատիրապետումը կորցնող օգնականին՝ լռել, որը պատրաստվում էր անհամաձայնեցվածությամբ լցված ևս մեկ-երկու բացականչություններ արձակել, ապա խոհերի մեջ ամփոփված սամուրայը ստիպված կլիներ սթափվել, այնուամենայնիվ նա հայացքը դուրս գցեց կիսաբաց դռից այն կողմ և այդպես՝ առանց որևէ լարվածության, կարծես չխոսելով, այլ պարզապես մտքի մեջ ինչ բան վերհիշելով ասակայն մատնում էր իր աչքերի տեսածը և մտքի կտրածը…
-Այդ ժամանակ նույնպես, ինչպես հի՛մա, դրսում անձրև էր տեղում. նման խոնավություն մեկ այլ անգամ, ինչպես հաճախ, ինձ կտաներ անկողին, սակայն հակառակորդի ներկայությունը և ստեղծված խորհդավոր իրավիճակը իմ գիտակցությունը համակել էր զգոնությամբ: Հետզհետե լարվածության ամեն մի նշույլ անհայտացավ…Նման մենամարտում, երբ հաղթող չկա, ապա երկուսսն էլ հավասարապես և՛ հաղթած են, և՛ պարտված: Դա զգում էր մեզանից յուրաքանչյուրը, և որպեսզի ավելի շատ տեղ տրվեր հաղթանակի զգացողությանը և այն ունենալու համոզմունքին, ապա անհրաժեշտ էր ինքնակամ կանխել հարձակման հավականության ցանկացած ներքին մղում. հետզհետե մեր միջև գոյանում էր խաղաղության կամուրջ: Երեք օր շարունակ մենք լուռ մնացինք, դեմ դիմաց նստած…Ինչպես նա, այդպես էլ ես երբեմն տարվում էինք անխռով քնով, որը ոչնչով չէր տարբերվում մեր միջև գոյացած խաղաղությունից. ոչինչ չէր կարող լինել այդքան անխռով և կենարար. ինչպես ինձ մոտ, այնպես էլ կարծես նրա մոտ, վերացել էր սննունդի և շարժվելու որևէ պահանջ և ցանկություն. այդ ներդաշնակությունը խախտել մեզանից ոչ մեկ չէր շտապում…Այդ երեք օրվա ընթացքում մեր միջև տիրում էր խաղաղությունը:
– Դա ձեր մենամարտի չորրորդ օրն էր, այդպես չէ՞,- մեղմ ձայնով զրույցին առաջին անգամ միջամտեց ծերունի նախարարը և ապա լռեց այնպես, կարծես թե ոչինչ չէր ասել և չէր էլ ցանկանում ընդհատել սամուրայի պատմությունը:
-Այդ ժամանակ օրերի միջև ընկած սահմանը նույնպես վերացած էր թվում, միայն երբեմն-երբեմն հյուղակ ներթափանցած արևի շողերը հիշեցնում էին, որ դրսում նաև արև է լինում, նույնիսկ իրար երես չէինք տեսնում երբեմն, իսկ թե քանի օր էինք այդպես լուռ մնացել, միայն հետո՝ ավելի ուշ, ես կարողացա մտաբերել. շուրջբոլորն ամեն ինչ անսահաման և անվերջ էր թվում…Հիռոն մեր միջև ընկած և մեզ միացնող խաղաղությանը ներդաշնակ և համընթաց սկսեց պատմել այն գյուղի մարդկանց և տնային տնտեսությունների մասին, որտեղ նա ծնվել էր և մեծացել էր. հասարակ մի հողագործի ընտանիքում: Այդ գյուղում սամուրայներ չեն եղել, ասում էր նա, ինքը միայն չափահաս տարիքում է առաջին անգամ թուր վերցրել ձեռքը, որը ինչ-որ առևտրական իր հետ էր բերել քաղաքից. միայն հետո Հիռոն հեռացել էր իր հարազատ գյուղից և շրջել տարբեր մարզերով և քաղաքներով՝ միառժամանակ իրեն զբաղեցնելով թրի տիրապետման վարժություններին՝ աստիճանաբար հասցնելով իր վարպետությունը կատարելության:
-Այդ դեպքում նա սամուրայ չէ՞ր, այլ հասարակ հողագործ, ինչպիսի՜ խաբկանք,- վրդովված բացականչեց նախարարի օգնականը:
-Ճիշտ այդպե՛ս, նա սամուրայ չէր. նա ինքն իրեն համարում էր թիկնապահ՝ հողագործների և այդ կարգին պատկանող մարդկանց պահապան. ավելին նա չասաց, այլ փոխարենը մեծ բավականությամբ շարունակում էր պատմել, թե ինչպես, օտար վայրերում գտնվելով, երբեք չէր դադարել կարոտով հիշել իր հայրենի գյուղը:
Երբ նա այդպես խոսում էր, հաճախ դժվարանում էի հետևել նրա ամեն մի նախադասությանը. ինձ թվում էր, թե այդ ամենը ես արդեն ապրել էի և հարկ չկար նորից վերհիշելու, սակայն հեռավոր մտքերը կտրում էին ներկայից և ուղեկցում անցյալում ապրած տարինեի միջով. կարծես շոշափում էի ինձ հաղորդվող այն ներդաշնակությունը, որն անցյալը կապում էր ներկայի հետ…հանկարծ, անտեսանելի ինչ-որ խոչընդոտ խարխափում էր իմ երևակայությունը, և ես կրկին հայտնվում էի Հիռոի առջև նստած:
-Տանակա՛, մեզ համար ամենևին հետաքրքիր չէ նման մանրամասներ, այն դեպքում, երբ դրանք ոչ միայն զարմանալի է լսել քեզ պես պատկառելի սամուրայից, այլ նաև անհեթեթ են իրենց պարունակությամբ: Ի՛նչ է, ուզում ես ասել, որ մենամարտը այդպես էլ դադարեց և խաղաղվե՞ց. ինչպե՞ս շարունակվեց այն, դա՛ է մեզ հետաքրքիր լսել քեզանից, մեզ հետաքրքիր է, թե դու ինչպես ես հաղթել նրան: Ե՞րբ վերսկսեցիք ձեր մենամարտը,- զայրացած, անհարգալից նույնիսկ արհամարհական ձայնով գոչեց նախարարի օգնականը, որը այդպես կարծես փորձում էր սթափվել իրեն պաշարող ավելորդ թվացող մտքերից:
-Ձեր թույլտվությամբ, իհարկե, բայց մենամարտը չէր դադարել. այն շարունակվում էր,- գլուխը նախարարին փոքր-ինչ խոնարհելուց հետո նորից բարձրաձայն մտքերի մեջ սուզվեց հպարտ սամուրայը,- այն շարունակվում էր իմ մեջ և հետզհետե ավելի կատաղի էր դառնում՝ չնայած Հիռոին և ինձ միմյանցից հեռավորության վրա պահող երկկողմանի խաղաղության զգացողության հանգամանքին, ինձ մեջ պայքար էր բռնկվել թրի և դրան բռնացած ձեռքերի միջև, կամ գուցե ձեռքերիս և դրան բռնացած թրի միջև, և ժամանակ առ ժամանակ ինձանից անկախ երբ ձեռքերս հայտնվում էին թրի կոթի վրա, ինձ մեջ վերստին մենամարտի էին բռնվում սամուրայը և հասարակ մահկանացուն: Երբ Հիռոն պատմում էր, թե ինչպիսի անխռովությամբ էին իրենց գյուղի բնակինչները բանում հողի վրա, և թե ինչպես էին ֆեոդալները անարդարությամբ թալանում և հալածում նրանց, ես մտաբերեցի, որ այդ ամենը կատարվել է նաև իմ աչքի առջև, որոնց, սակայն, մեծ նշանակություն և կարևորություն ես երբևէ չեմ տվել՝ դասելով դրանք անխուսափելի և նույնիսկ տրամաբանական իրադարձությունների շարքին, սակայն ես հասկացա, որ եթե նույնիսկ դրանք ինձ համար տրամաբանական են, ապա գուցե որևէ մեկի համար՝ հանձինս Հիռոի, դա պարզապես անընդունելի չէ, և եթե նա հանձն է առել պայքարել նման կարգի դեմ, դա ամենևին չի նշանակում, որ նա հանցագործ է, ինչպես դուք եք նրան անվանում, հարգելի նախարարի օգնական: Սակայն…
-Այդ ինչպես, չհամարձակվես կրկնել դա,- այս անգամ նորից վրա հասաց նախարարի օգնականը, սակայն մեկ անգամ ևս ստիպված եղավ ենթարկվել ծերունու լուռ հրամանին և զիջել, որպեսզի սամուրայը նորից շարունակի կիսատ մնացած իր խոսքը:
-Սակայն, ցանկացած մենամարտ, ինչպես հայտնի է, ունի վերջ. խաղաղությունը այս դեպքում միակ հաղթողն էր թվում, բայց քանի դեռ այն տևում է, ուրեմն մենամարտը անավարտ է մնում, որը սակայն մեր դեպքում անհնար էր դառնում այլևս: Որպեսզի հասնեինք լիակատար և հաղթանակի՝ խաղաղության, հարկավոր էր նախ ինչ-որ կերպ ավարտին հասցնել մենամարտը՝ ժամանակավորապես շրջանցելով և միառժամանակ չանտեսելով խաղաղության գոյությունը: Հարկավոր էր դուրս գալ այդ իրավիճակից. հարկավոր էր դուրս գալ այդ գորշ հյուղակից…Այդ ժամանակ մենք միաձայն սկսեցինք մտորել մենամարտի հնարավոր վերջաբանների շուրջ: Երբ ձեռքս տարա թրի կոթին, հասկացա, որ այն այնուամենայնիվ անպարտելի է և անպարտելի պետք է մնա, և քանի դեռ այն ինձ մոտ է գտնվում, ես պարտավոր էի պատվով դուրս կրել այն և պատվով դուրս գալ ստեղծված իրավիճակից. այն ստիպում էր ինձ չմտածել պարտության մասին, և ես Հիռոին առաջարկեցի, միմյանց զիջելով ճանապարհը, երկուսով դուրս գալ հյուղակից: Իմ հակառակորդը, որը նաև իմ մարտընկերն էր դարձել, ժպտաց և մերժեց այդ առաջարկը: Իմ մարտընկերը բավականին խոհեմ էր դատում, և ես հակված էի հետևել նրա դատողություններին. իրոք, եթե երկուսով դուրս գաինք այնտեղից, ապա ես ստիպված կլինեի, քանի որ նա նույնպես կենդանի էր մնացել, իսկ այն թուրը, որը որ ես եմ կրում, պահանջում է լինել անպարտելի կամ էլ ընդհանրապես չլինել, իսկ եթե նույնիսկ Հիռոն կենդանի դուրս գար այնտեղից ինձ հետ միասին, ապա նրա հետևից որսը կշարունակվեր և ոչ միայն բազմաթիվ անմեղ մարդկանց արյուն կթափվեր, այլ նաև վաղ, թե ուշ նրան ձեր մարդիկ մեկ այլ ծուղակում կբռնացնեին, և այդ ամենի հետ մեկտեղ մենամարտը խաղաղությամբ չէր ավարտվի, ինչը կնշանակեր, որ մենք երկուսս էլ պարտված կլինեինք, ինչպես և նաև մեր մենամարտը:
-Իսկ եթե դու, այնուամենայնիվ, այնտեղ խառակիրի կատարեիր քեզ, ապա քեզ կհաջողվեր փրկել քո պատիվը, իսկ թուրը կանցներ ավելի զորեղ մարտիկին,ինչպես որ հարկն է, այդպես չէ՞- պատկառելի հանգստությամբ սամուրայի խոսքին միջամտեց մինչ այդ նրան ուշադիր լսող ծերունի նախարարը:
-Այո, ճիշտ այդպես, սակայն այդ դեպքում, մենամարտում ոչ ոք հաղթող չէր լինի, և կանհետանար ձեռք բերած խաղաղությունը, որը ամբողջությամբ համակել էր մեզ. քանի դեռ Հիռոն կենդանի էր, իմ խառակիրի կատարելը անիմաստ էր, լիներ դա հյուղակի մեջ այդ ժամանակ, թե հետո՝ արդեն հյուղակի պատերից դուրս:
-Եվ հետո դուք սկսեցիք քննարկել միակ մնացած տարբերակը, որը մենամարտին կտար հաղթական ավարտ, այն է՝ խաղաղությո՛ւն, այդպես չէ՞:
-Մենք այլևս չխոսեցինք…Իմ ձեռքը չէր հեռանում թրի կոթից. այդ ամենը չվրիպեց Հիռոի ուշադրությունից, չնայած արդեն գրեթե ամբողջովին մութ էր ներսում…Նկատելով նրա ուշադրությունը ձեռքերիս մեջ չհանձնվող զենքի հանդեպ, հանեցի այն պատյանի միջից և հանձնեցի Հիռոին…երբևէ չէի տեսել, ինչ որ մեկին, ով կկարողանար անհետանալ թրի հետևում: Երբ նա սկսեց օդում հարվածներ կատարել, ես հասկացա, որ լիներ թուրը նրա ձեռքին մենամարտի սկզբում, այն երկար չէր շարունակվի և կունենար իր արժանի հաղթողը. պատվի ու մահվան թուրը փայլում էր աչքերիս առջև, ինչպես երբեք. կարծես ոչ ոք չկար այդ խրթին հյուղակում, բացի իրենից…
-Տարօրինա՜կ մենամարտ,- բթացած հայացքը չկարողանալով ներկաներից թաքցնել՝ ձայնեց նախարարի օգնականը:
Ծերունու դեմքին ոչ մի ջիղ չէր այլաձևվում. կարծես լսում էր շատ վաղուց մեկ անգամ արդեն լսած, իրեն ծանոթ մի պատմություն…
-Հետո Հիռոն նստեց իր տեղը, սակայն դեմքով դեպի հյուղակի կիսաբաց դռնակը՝ թիկունքով դեպի ինձ, և շարունակեց լռել…սակայն նա այդպես խոսո՛ւմ էր. ես հասկանում էի նրա ցանկությունը. նա ուզում էր, որպեսզի ինքս տեսնեի դեպքերի հետագա զարգացումը և ինքս վերլուծեի մենամարտը սկզբից մինչև վերջ: Առավոտյան, երբ արևի ճառագայթները ընկան իմ և իր առջև՝ ցրվելով բազմաթիվ ցցերի պես, Հիռոն իրեն կատարեց խառակիրի,- այս ասելով՝ Տանակա Հիսոկան գլուխը վեր բարձրացրեց և նայեց վերև՝ ի նշան հարգանքի իր անպարտելի հակառակորդի պատվին:
-Հիսոկա՛, դու կարծում ես, որ նա անպարտելի էր, և ավելի շատ էր արժանի հաղթելուն, քան դու, այդպես չէ՞,- ուշադիր հետևելով սամուրայի շարժուձևերին՝ հարցրեց նրան ծերունի նախարարը:
-Այո՛, ես համոզված եմ դրանում:
-Այդ դեպքում քեզ անպատվաբեր է այլևս այդ թուրը կրել, և քո պատիվը հարկադրում է քեզ կատարել խառակիրի:
-Այո՛, ես դա ընդունում եմ:
-Այդ դեպքում, եթե կարծում ես, որ քո հակառակորդը կարող էր քեզ սպանել մարտում, ապա ինչո՞ւ նա չի արել դա:
-Մինչև լուսաբաց, երբ դեռ Հիռոն չէր կատարել իրեն խառակիրի և համբերատար սպասում էր լուսաբացին, ես խորհում էի այդ ամենի մասին. մեր միջև ծավալված մենամարտը, որը շարունակվեց 5 օր, կարծես սկզբից մինչև վերջ ծրագրված էր Հիռոի նախաձեռնությամբ, նա ինձ կենդանի թողեց, որպեսզի ես, իր փոխարեն, սպանեմ Ձեզ, հարգելի նախարար, միայն այդ դեպքում խառակիրի կատարելով՝ ես կկարողանամ փրկել իմ կորցրած պատիվը և ազատվել Հիռոի պարգևած ողորմածությունից, ինչպես նաև կկարողանամ պահպանել այն թրի պատիվը, որի պատվի համար իմ հայրը նվիրել է իր կյանքը… և միայն ձեզ սպանելու դեպքում խաղաղությունը կհաղթանակի, որը որ Հիռոի ցանկությունն էր:
Սամուրայի այս խոսքերից նախարարի օգնականը վեր թռավ ոտքի և շտապեց թիկնապահներին կանչել, սակայն կրկին զսպեց իրեն՝ տեղի տալով նախարարի ձեռքի հրամանին, որը շուրունակում էր մեռյալ հանգստությամբ հետևել խրոխտ սամուրային և դեռ համբերությամբ սպասում էր նրա գործողություններին, իսկ նախարարի օգնականը, իրեն գտնելով պատին ծեփված վիճակում և լիակատար անորոշության մեջ, այդպես էլ մնաց տեղում գամված:
Ձեռքը մեկնելով թրի կոթին՝ սամուրայը վեր կացավ տեղից, սակայն, ի մեծ զարմանք նախարարի ահաբեկված օգնականին, շրջվեց նրանց դեպի թիկունքով և ապա մոտեցավ ամբողջ պատի երկայնքով ձգվող դռներին. նստեց դրանց առջև և ձեռքի թեթևակի շարժումով մեկը բացեց. միայն այդժամ նկատեց՝ որքան շուտ էր անցել գիշերը. արևի շողերը ներս թափանցեցին և ողողեցին սենյակը: Անկոտրում սամուրայը առանց այլայլվելու պատյանից մերկացրեց սուրը, նույնպիսի հանգստությամբ երկու ձեռքով դեմ տվեց փորին և խրելով այն՝ ձախից աջ տարավ՝ դուրս թափելով ամբողջ փորոտիքը:
Փորձելով մարսել տեղի ունեցածը՝ զարհուրած նախարարի օգնականը մի կերպ կուլ տվեց բերանի մեջ ցամաքած թուքը և ապա հապճեպորեն շտապեց սենյակից դուրս՝ ծառաների հետևից: Քիչ անց, երբ նա վերադարձավ իր հետ բերած ծառաների հետ միասին՝ սամուրայի անշնչացած մարմինը դուրս տանելու համար, դրա կողքին գտան նաև ծերունի նախարարի դին՝ ձեռքերի մեջ սեղմած պահած պատվի և մահվան թուրը:

06.13.09

Մոզայկա

Posted: May 11, 2009 in Uncategorized

մաս 1- 4”’րդ մոլորակ

Հայտնվում են օտար մոլորակներից: Խլացման արգելակման և տեսողության ընդլայնման կարողության զարգացման համատեղ ուսման ժամանակ 3””” մասերից թաղանթի այն մասը ծանրացավ, որտեղ մնացածները տեսնում էին ինձ: Նրանք նայեցին այդ ուղղությամբ. հիմա այդ տարածքի շուրջ չկա ոչ մի մնացած մաս: Նրանք նույնն էին. ես տարբերվեցի: Հայտնի էր դասի ժամանակը, թեման և տեսությունը: Փորձարկումների ընթացքում թաղանթի այն հատվածը, որի ուղղությամբ ոչ մի օտար ուժ չէր ուղղվում, նորից ծանրացավ. սկսեց թրթռալ, որոշ մնացած մասերի կողմից մանրէների հոսանք ընթացավ թաղանթի այդ հատվածի ուղղությամբ:
Հայտնի է, որ ես տարբերվում եմ. անհայտ է՝ ինչպես: Խլացման արգելակման և տեսողության ընդլայնման կարողության զարգացման համատեղ ուսման ժամանակ հայտնի դարձավ, որ ինձ կամ արտաքսելու են մոլորակից կամ ոչնչացնելու, եթե չպարզվի այն թաղանթի անակնկալ ծանրացման պատճառը, որտեղ մնացած մասերից առանձնանում էի:
Անհայտ է՝ ինչու:
Դասի թեման՝ այլ մոլորակների ուսումնասիրության համար նոր ձեռք բերված սնման նյութերի հետ ծանոթացում:
Օտար մոլորակից հատնված մասերը գտնվում են հատուկ նախատեսված տարածքում: Այնտեղից վաճառականների միջոցով փոխանցվում են նմուշներ՝ դեռ անծանոթ նմուշներ: Խլացման արգելակման և տեսողության ընդլայնման կարողության զարգացման համատեղ ուսման ժամանակ դասի թեման օտար մոլորակի հետ ծանոթացումն էր, որը փոքր մասերին հնարավորություն է տալիս փորձել խորացնել թաղանթի այն տարածքը, որտեղ մնացած մասերի կողմից կա մշտական անտեսանելի հետապնդում: Մնացած մասերին ևս հայտնի էր գալակտիկայի կենտրոնական գնդի խտության մասին, նրա շարժման, նրա փոփոխությունների: Օտար մոլորակից հայտնված մասի նմուշներում նշվում էր կենտրոնական գնդի մասին: Մեր մոլորակի մասերի համար առանց թաղանթ հատվածները անշարժ պահելու անհնար է որևէ տեսանելի հաղորդակցում հաստատել այդ գնդի հետ, հետևաբար դրա հետ յուրաքանչյուր ծանոթացման փորձ համարվում է հատուկ: Հայտնի էր, որ անհայտ էր օտար մոլորակի և կենտրոնական գնդի փոխազդեցության շրջանակների սահմանները:
Միջոցը, որով շատ մոլորակների մասեր հարվում և շոշափում են միմյանց թաղանթները, տեղի է ունենում անտեսանելի մանրէների շարժման շնորհիվ, ինչպես նաև տեսանելի նյութերի միջոցով: Տեսանելի նյութը իր վրա անտեսանելի մանրէների զանգված կլանող կազմով նյութ է, որի ամբողջ պարունակությունը թարգմանվում է մեր մոլորակի մասերի համար:
Ծանոթացում թարգմանության հետ: Վերնագիրը՝ «Մանրէների առավելագույն խտացված կենտրոնացման գունդը» կամ հենց «Կենտրոնական գունդը»:

շարունակելի…

հատված 1- պատանու հուշերից

արփին

«…ինձ էլ քնից հանեցին. ո՛չ, ո՛չ, հենց իմ կարգադրանքով, և չնայած ես դեռ 8 տարեկան հազիվ լինեի, պատրաստ էի ամբողջ այդ օրը անցկացնել դաշտի մեջ իմ պապուն պատկանող հողատարածքից կարտոֆիլ հավաքելով: Առավոտ ժամը 5-ն էր: Ես դեռ ոչինչ, ինձ հետ նաև իմ փոքր եղբայրը հիմա վեր կկենա, իսկ մեծերն արդեն բոլորն արթուն են, և պապական օջախում այդ վաղ ժամի համար անսովոր եռուզեռ էր տիրում: Քիչ անց բոլորն արդեն պատրաստ սպասում են հարևանին, որպեսզի վերջինս գա և իր բեռնատար մեքենայի թափքի վրա մեզ տանի դաշտ, իսկ այնտեղ՝ դրսում, հիմա սառն է. արփին դեռ նոր-նոր բարձրանում է հորիզոնից վեր, փոքր ինչ շվարած, փոքր ինչ անպատրաստ շտապում է ժամանակի հետևից, որովհետև արդեն ժամը 6-ն է, ինչպես բղավում է մեր հարևանը, բայց կարտոֆիլի գլուխները անհնար է ջոկել ողջ հողատարածքը ծածկաց թփերի մեջ, և այդ ամենը արևի ծույլության պատճառով. մեր հարևան վարորդը, ձեռքը դրած ճակատին, դեռ շատախոսում է անկոչ հյուրի աներեսությամբ, իսկ ես և փոքրիկ եղբայրս կանչում ենք արևին դեպի մեզ մոտ և հրճվանքից ժպտալով` ձեռքերով ծածկում ենք մեր աչքերը, քանի որ անհնար է այլևս երկար ակընդետ հայացքով հետևել նրան. իմ տեսած առաջին արևածագն էր:
Կեսօրին, երբ քրտինքը հոսում էր իմ վրայից, արդեն ամենևին մոռացել էի արևածագի գեղեցկությունը, և թե ինչպես էի սպասում նրա հայտնվելուն. և՛ հոգնած էի, և՛ սոված. իսկ արևը շարունակում էր վառվել վերևում՝ հետզհետե անտանելի դարձնելով դաշտում աշխատողների դրությունը և մեկ-երկու, արդեն ձեռքիցս բաց էի թողնում կարտոֆիլով լցրած դույլերը, երբ, վերջապե՜ս, կանչեցին հաց ուտելու, բոլորս տեղավորվեցինք հողատարածքի գլխին տնկած քոլիկի ներսում. հիմա համ կպաշտպանվենք արևի կիզումից. համ կհագեցնենք սովածությունը: Բավականին աշխատանք կար, սակայն, դեռ կատարելու, և այն պետք է ավարտին հասցնեինք մինչև արևի մայր մտնելը, իսկ նա հեռանալուց այնքան ինքնակամ ու անկանխատեսելի էր, որ ժամանակն արդեն ինքն էր ընկնում նրա հետևից, և նույնիսկ մեր հարևան վարորդին հայտնի չէր, թե երբ նա կբարեհաճի ավարտել իր աշխատանքը…
Հիմա, քանի դեռ արևը չի հեռացել, մի քանի պարկ կարտոֆիլ է ընդամենը մնում թափքին բարձելու, ուստի դաշտ եկած մեքենան իր հետ տանում է հոգնատանջ աշխատավորներին. դաշտում մնում են ջրվորը և ես, ում վերջինս պետք է տեղավորեր իր սայլակին և, հայ դե, սայլակով դեպի տուն՝ վերջին մի քանի պարկն էլ բեռնատար մեքենայի թափքին բարձելուց հետո…
Ճանապարհը երկար է, իսկ ջրվորն այնքան դանդաղ է սայլակը քարշ տալիս. ինձանից բացի սայլակին կարտոֆիլի մի պարկ է դրված և ևս երկու ջրվորին պատկանող պայուսակներ: Աչքերս փակվում են, ձեռքերս թուլացած են, ինչպես և ամբողջ մարմինս. ինձ թվում է, թե չենք հասնի հեռվում երկնքում մի հրե գունդ դարձած այն արևին. ինձ թվում է, թե տուն չեմ հասնելու երբեք…Ջրվորը տարիքավոր մարդ է. մեր բարեկամներից է. ճանապարհին ոչ մի խոսք չի ելնում նրա բերանից, ուստի դժվար է կռահել, թե ինչն է զբաղեցնում նրա միտքը. մի բան պետք է որ անհրաժեշտաբար զբաղեցնի, մի շատ խորհրդավոր և ինձ դեռ անհասանելի միտք…Ինչպես միշտ, մի քանի վայրկյան հետև նայելուց հետո, գլուխս թեքում եմ առաջ. այդ հրե գունդը, որ խրվել է կապույտ խտության մեջ, գտնվում է ուղիղ ճանապարհի մեջտեղում, ուղիղ այն գծի վերևում, որն ասֆալտապատ ճանապարհը բաժանում էր երկու հավասար մասերի, և որի վրայով մենք առաջ ենք շարժվում. տուն տանող ճանապարհը. այն ուղեծրի երկայնքով, որն իր հետևից թողել է արփին…»

հատված 2-

ձայնագրություններ և գրավոր նշումներ “Հրթիռ 87” տիեզերանավի անձնակազմի անդամների անձնական արխիվներից

«Ես, ինչպես որ անձնակազմի յուրաքանչյուր անդամը նույնպես, կարելի է ենթադրել նրանց՝ մեկը մյուսից խույս տալուց և տածած լռությունից, այժմ միայնակ եմ զգում ինձ: Թռիչքին նախապատրաստվելիս անցնում ենք, ինչպես կարգն է, նաև տիեզերքում անակնկալ իրավիճակներում հանկարծակի հայտնվելու դեպքում մեր գոյությունը պահպանելու համար հարկավոր անհրաժեշտ միջոցառումների միջով, և հիմա, երբ չենք կարող «Երկիր» վերադառնալ՝ ըստ սկզբնական օրացույցի, և այժմ, երբ մեր առաքինությունների մեջ է մտցվել ժամանակ առ ժամանակ օրինաչափորեն հնարավոր թույլատրելի հեռավորության վրա մոտենալ «Արև»-ին ՝ դրա մակերևույթի վրա առաջացած նորահայտ փոփոխությունները հետևելու և ուսումնասիրելու համար, փորձում եմ հիշել, թե երբևէ որևէ տիեզերագնացի մինչ թռիչքը տիեզերք արդյոք նախապատրաստել են՝ դիմակայելու «միայնակության զգացում» կոչված հոգեվիճակին, և եթե ոմանք, շարունակում են պնդել, որ այսպիսի աշխատանքի դեպքում դրա էությունը գիտակցելու անհրաժեշտությունը ենթադրում է նաև, որ ինքդ պետք է նախապատրաստես քեզ առանց որևէ կողմնակի միջոցառման քո իսկ միայնակությանը՝ ինչպես ցանկացած արհեստավարժ՝ իր գործում…սակայն երկրային միայնակությունը մարդու արդյոք նման է այս տիեզերական անվերջությանը…երբ ոչ միայն դու, այլև քո մոլորակը աչքիդ չի երևում…ընդամենը մի կետ, և երբ միայն «Հրթիռ 87»-ը մոտենում է դրան քիչ թե շատ տեսանելի հեռավորության վրա՝ «Արև»-ի վրա կատարած ուսումնասիրություններից հետո, նոր նկատվում են նրա գույները…միայն այդժամ կարողանում ես պատկերացնել քո հեռակա կյանքը դրա վրա, և քիչ թե շատ պարպվում է միայնակության խորունկ զգացումը այն մտքից, որ գուցե քեզ պես հազար հազարներ այնտեղ նույնպես իրենց միայնակ են զգում. դու խղճում ես նրանց և ավելի շատ ինքդ քո փոքրությունը դրա դեմ, որովհետև քեզ ծանոթ անձկությունը բառի բուն իմաստով հիմա տիեզերական է, և միայն քո՝ էլ ավելի հզոր և անընկալելի ու անթափանցելի միայնակության զգացումի՝ «Երկրի» վրա գտնվողներին ծանոթ միայնակության զգացման նկատմամբ գերազանցության գիտակցումն է, այսպես ասած, մխիթարում քեզ, և հետո՝ ուշքի բերում… »

-….իսկ եթե հանկարծ
-Այդ դեպքում…
-Իհարկե, այդ դեպքում, դուք շա՜տ ցավում եք, կապիտա՛ն, բայց ոչինչ չեք կարող անել:
-Հասկացի՛ր վերջապես. եթե մենք չշարունակենք մեր հետազոտությունները, ապա մեր կյանքը ռիսկի տակ դնելու փոխարեն, կարող ենք վտանգել «Երկիր» մոլորակը..
-Ոչ թե «Երկիր» մոլորակը, այլ ձեր գլխավորած նախագծի հաջողությունը: Ես չեմ կարծում, որ չեն կարող նոր տիեզերանավ ուղարկել այնտեղից՝ հետազոտումները ավելի դրան պատրաստված կերպով շարունակելու համար:
-Դու պարզապես չես պատկերացնում, որ սա աննախադեպ հնարավորությունն է մեզ՝ այս տիեզերանավում գտնվող բոլորի համար անխտիր, դառնալ պատմության մի մասը…Իմ կանխազգացություններն ինձ հուշում են, որ «Արևի» մակերևույթի վրա նշանակալից և էլ արտասովոր փոփոխությունները դեռ նո՛ր պետք է տեղի ունենան, հասկանո՞ւմ ես…Այսինքն, հրաժարվել մի նախագծից, որը մենք ենք հղացրել՝ դեռ առաջին անգամ այդ մակերևույթի վրա այդ փոփոխությունները նկատելուց հետո, և ինքնակամ հանձնել ուրիշների՞ն…խելահեղությո՜ւն պարզապե՛ս:
Եվ ինչպես կարող ես, ինքդ գիտնակա՜ն: Հրաժարվել այսպիսի աննախադեպ հետազոտություններից, ինչ է թե պատրաստ չենք: Իսկ եթե հետազոտությունների արդյունքում հնարավոր լինի տիրել «Արևին». այսինքն, հասկանում ես, թե ինչ եմ ասում…Մի օր գուցե հաջողվի մեզ փոփոխություններ մտցնել դրա կառուցվածքում, և մեր կյանքը կհայտնվի մեր իսկ ձեռքերում…Եվ դո՜ւ
-Կապիտա՛ն, «Արևը» քեզ կուրացրել է. այդքան պետք չէ նայել նրան: Մարդը երբեք չի լինի նրա նման ահեղ. այն անձեռնամխելի է. համենայն դեպս մեզ համար: Սա ոչ թե բնության օրենքն է, այլ արդեն տիեզերքի՛, մի տեղ, որտեղ մենք…հյո՜ւր ենք, և այնքան կարճ ժամանակով, որ չենք կարող որևէ իրավասություն վերապահել ինքներս մեզ հսկելու «Արևին»: Ես դեռ վաղուց դադարել եմ հավատալ Աստված աստվածներին. ինձ հիմա փորձում ես հավատացնել, որ մարդը կարող է աստված դառնալ…
-Այո՛, գիտությունը չպետք է հավատա, ընդհանրապե՛ս. այն պետք է գիտական, ճշգրիտ մոտեցում և լուծումներ գտնի՝ խնդիրների և նորարարությունների համար:
-Նորարարությո՜ւն…Եվ ուր է տանում մեզ մեր որդեգրած ճանապարհը, եթե մենք գլուխներս վերև տնկած ենք շարժվում առաջ. մենք մեր առաջ գնալն էլ չենք նկատի…
Որոշումը, իհարկե, ձերն է, բայց պարտավոր եք մտածել ոչ միայն ձեր կամ մարդկության մասին, ինչպես որ դուք եք պնդում, այլ հենց մարդու մասին, այլապես մարդը կկորցնի իր պատկերը, եթե, իհարկե, ձեր ցնորված կանխատեսումները կյանք ստանան մի օր…

«Այստեղ: Բոլորն արդեն դադարել են հիանալ նրա գեղեցկությամբ: Ոմանք նրան նայում են որպես ապարի, ոմանք՝ ինչ-որ աստղի, ոմանք զարմանում են դեռ, ոմանք փոխվում են դրա դիմաց՝ տալով վերջինիս աներևակայելի, նույնիսկ անխոհեմ բնութագրումներ, ոմանք փիլիսոփայի կամ հնէաբանի զննող, լուռ հայացքով աչք են գցում վրան և մտնում իրենց խուցը՝ հենտերը մի մաս պոկելով նրանից, որպեսզի այնտեղ՝ իրենց խցում, ուսումնասիրեն ու տնտղեն այն և հետո՝ վերջում, երբ ամեն ինչ նորից սկսվի, դուրս գցեն այն անպետք իրի պես և կամ նորից գան և մի մաս էլ պոկեն, այդ ծերերը…և ոչ ոք, կարծես այլևս չի հիանում այս գեղեցկությամբ…»

հատված 14- ափ, ծերունի և մանուկներ

Ճիշտ է. այդ դեպքը պատահել է ավելի քան յոթանասուն տարի առաջ, երբ մենք մանուկներ էինք, երբ իմ ընկերները իմ կողքին էին, բոլորը՝ կենդանի: Ճիշտ է, դա այն իրադարձություններից չէ, որը իմ ամբողջ կյանքի ընթացքում հիշել և վերհիշել եմ, սակայն հիմա այն համոզմունքն է ինձ տիրում, որ ես մեծացել եմ հենց այդ դեպքի տպավորություններով, կամ՝ այդ դեպքն է եղել է իմ ծնունդը, մի բան, որը նորածինը չի հիշում, և որի պատկերները նա տեսնում է, ըստ լեգենդի, միայն մահից առաջ…Հիմա չկան իմ ընկերները, չկա էլ այն երկար ժամանակը, որը կոչվում էր անհայտ ապագա և որը մի անգամ ընկած էր իմ առջև և կուրացնում էր աչքերս իր պայծառ շողերով, կա մի փոքր ժամանակ՝ խորհելու և ինչ-որ կերպ նորից ետ բերելու անսահմանության այդ զգացումը…
Հիմա, քիչ անց, արևը կհայտնվի օվկիանոսի և երկնքի ճիշտ մեջտեղը՝ պատկերելով մեր երկրի դրոշը…Հիմա օվկիանոսի ջրերը մգած են. ինչ խոսք, երկինքն էլ դեռ չի հագել իր երկնագույնը. սպասում է արևի մոտիկանալուն, իսկ ափի լայնքով մեկ անցնող զեփյուռը հասնում է ափամերձ ծառերին, մի քանի բառ փսփսում նրանց հետ և շտապում դեպի օվկիանոսի խորքը՝ նորից ետ վերադառնալու և իրենց զրույցը շարունակելու խոստումներ թողնելով…
Այդ օրը հիշում եմ այն պահից, երբ արդեն վազում էինք դեպի ափ: Մեզանից յուրաքանչյուրը մյուսներից շուտ էր ուզում տեղ հասնել և առաջինը նետվել թեթև լողացող ալիքների մեջ: Ռոքսանան, չնայած որ մեր չորսի մեջից միակ աղջիկն էր, այնուամենայնիվ ինձանից և Սանտիագոից առաջ էր ընկած, սակայն հասնել Խոսեի հետևից անկարող էր, որն այնքան արագ էր վազում, որ աստիճանաբար հեռանում էր մեր տեսադաշտից: Դժվար էր հասնել նրա հետևից, բայց մեզանից ոչ ոք չէր ուզում պարտվել: Մինչ ափին մոտենալը Խոսեին ամբողջությամբ կորցրել էինք մեր տեսադաշտից, իսկ Ռոքսանան առաջինը տեղ հասավ, սակայն ջրին չմոտիկացավ…Սանտիագոն և ես ջուրը նետվեցինք. գրեթե միասին. Ռոքսանան ափի երկայնքով մեկ կանչում էր Խոսեի հետևից, սակայն նա չկար…Ջրի մեջ մենք ամեն ինչ մոռացել էինք և երբ միայն փորձեցինք հասկանալ, թե մեր չորսից ով էր իրական հաղթողը, այնուամենայնիվ, մեր մարմնի վրա սկսեցինք զգալ դեռ չտաքացած ջրի սարսուռը…Ռոքսանան չէր դադարում կանչել Խոսեի հետևից. ես և Սանտիագոն, ակամա դուրս եկանք ջրից և շարժվեցինք նրա մոտ, որը ինչ-որ ծերունու հետ էր խոսում…Ռոքսանան մեզ հայտնեց, որ ծերունին տեսել է, թե ինչպես մի մանուկ, որն ամենայն հավանականությամբ մեր ընկեր Խոսեն պետք է լիներ, մինչև մեր ափում հայտնվելը արդեն նետվել էր ջուրը. դրանից հետո ափում միայն մեզ է տեսել, ուրիշ ոչ ոքի…Ռոքսանան մեզ փորձում էր համոզել, որ անհրաժեշտ է ետ վերադառնալ և ջրի՝ ծերունու ցույց տված հատվածում, փորձել գտնել Խոսեին…Մեզանից ոչ ոք այդքան հեռուն երբևիցե չէր լողացել, և մինչ Սանտիագոն և ես սկսեցինք ափամերձ շրջակայքում փնտրել Խոսեին, Ռոքսանան նետվեց ջուրը և սլացավ այդ՝ ծերունու մատնանշած հեռուն…Մենք գնացինք նրա հետևից:
Ջուրը դեռ սառն էր, սակայն աստիճանաբար մոտենում էինք արևին, իսկ նա կամաց-կամաց վեր էր բարձրանում, և շուտով մեզ վրա զգացինք արևի ջերմացնող շողերը…Խոսեն չկար: Առաջինը ես հանձնվեցի և շրջվեցի դեպի ափը. սակայն այդպես էլ միայնակ լողացի հետ. նրանք շարունակում էին դեպի առաջ լողալ, դեպի արևը…Չգիտեմ ինչպես պատահեց, բայց այնքան ուժասպառ էի ինձ զգում, որ կարողանում է մտածել միայն ետ վերադառնալու մասին. նույնիսկ հետ չէի նայում:
Ափում ծերունին էր: Ձեռքը դրել էր ճակատին և նայում էր օվկիանոսի խորքը՝ դեպի իր մատնանշած հեռուն, դեպի արևը…
Աչքերս բացեցի այն ժամանակ, երբ օվկիանոսի վրա արտացոլվում էր երկնքի երկնագույնը, իսկ արևը ժպտում էր, ինչպես հիմա…Ինչպե՞ս հասկանալ նրան. ինչպե՞ս նա կկարողանա հասկանալ ինձ: Հեռվում՝ օվկիանոսի ջրերի մեջ դեպի արևն են լողում ինչ-որ մանուկներ…

Որս

Posted: April 3, 2009 in «Կղզի»

Տեսադաշտը բաց է: Ահա հաստաբուն բաոբաբի տակ ահռելի թաթերը ծալած ծանրացած մարմինը ծառի հովին է տվել կենդանական աշխարհի այս հրաշքը: Մեկ չեմ համբերում, ուզում եմ միանգամից նշան բռնել ու կրակել, բայց վախն հիմա այնքան անարատ և վեհ է իմ մեջ, որ ինձ դուր է գալիս դրան ենթարկվելը, և հետո, դեռ երբեք այսպիսի մոտ հեռավորության վրա չեմ տեսել այս հրաշալի գազանին, և երբ երկուսս էլ ազատ ենք, կարող ենք անել, ինչ ցանկանում ենք: Գլուխը առաջ է երկարացնում, միառժամանակ բարձրացնելով հետևի թաթերը, և նրա բաշը ոսկեզօծվում է արևի ճառագայթներից: Ջանում եմ ինչքան հնարավոր է աննկատ և անշարժ լինել, սակայն իմ մեջ զգում եմ նրան նույնպես տեսանելի լինելու թաքուն ցանկություն: «Նա ինձ տեսնում է և չի հարձակվում. ի՜նչ բախտավոր եմ ես»: Ես կարող եմ կրակել. բայց դեռ ո՜չ: Հետզհետե ինձ այն զգացումն է սկսում պաշարել, որ այդ գազանը հենց ես եմ: Իսկ հասկանում եմ և վատ զգում այն մտքից, որ իրականում ես ավելի վտանգավոր և անխիղճ եմ, քան այդ գիշատիչը…և դեռ, զայրացնում է ինձ այն ճշմարտությունը, որ ես, միառժամանակ շատ ավելի թույլ եմ, քան այդ գազանը՝ երբեք չփոխված, երբեք չփոխվող, երբեք չհնազադնվող, երբեք չպարտվող աննկուն արքան: Ես ինձ այնքան տկար եմ զգում, որ նույնիսկ ծարավից եմ տառապում հիմա, իսկ նա ով գիտի քանի օր է գետափին չի մոտեցել. հսկա մարմինը ձգել է շրջակայքում տեսանելի միակ ծառի ստվերի տակ և վայելում է դրա հովվությունը. համարձա՞կ ես, խախտիր նրա անդորրը: Եվ ես մտածում եմ՝ ո՞ր հատվածի վրա նշան բռնեմ՝ աչքի՞ն, սրտի՞ն, գանգի՞ն:
Երկու ահռելի չափերի հասնող անգղեր, գլուխները ներքև կախած, հսկա պտույտներ են  թևում մեր գլխավերևում: Ուրիշ ո՜չ մի ականատես: «Մեկ կրակոց, և վե՛րջ»: Այդպե՛ս պետք է լինի, այլապես անհնար կլինի փրկվել վիրավոր գազանի հարձակումից: Մինչդեռ նա անշարժ է. վայելում է իր հանգիստը վայելելու իրավունքը, իսկ ես ծարավ եմ, և ոչ մի ծառ չկա գլխավերևս՝ պաշտպանելու ինձ արևի հարձակումից. անհնար է սպանել արևին, սակայն և նույնքան անհնար և աններելի կլինի խախտել այդ ինքնավստահությունը, որն իրե՛նն է հենց, որը ոչ մեկ չի տվել իրեն, որը ոչ մեկից նա չի վերցրել. դա իրե՛նն է, և նա դրանով անմահ է: Սակայն…«Ես որսո՛րդ եմ»: Ես հասկանում եմ, որ եկել եմ այստեղ նենգաբար և, հետևելով իմ՝ հազարամյակների միջով մարդու վաստակած որսորդի օրենսգրքին, բարոյապես խիղճը հաղթահարած, խլելու գազանի կյանքը. ես որսո՛րդ եմ: Բայց մարդիկ հազարամյակներ առաջ և ի վեր որսորդությամբ ստիպվա՛ծ են զբաղվել, և հետո արդեն, երբ շրջվել են քաղաքակրթության  հազարավոր էջեր, որսորդությանը վերաբերվել են որպես խանդավառությամբ լի ժամանցի, իսկ ես հիմա տառապում եմ, և ակամա, այդ գազանի կյանքը ընկած է արդեն ոչ միայն ծարավը հագեցնելու, իմ մեջ ծագած վսեմ վախը ինձ ենթարկելու, ինձ արքայից արքա հռչակելու, կամ բնությանը իմ զենքի զորությունը ցույց տալու, ինքս ինձ սպանելու և դեռ անմահ մնալու ստոր ցանկությունը իրականացնելու, և վերջապես ոչ միայն այդ ծերունի ծառի թագավորությունը ինձ ենթարկելու ցանկություններին հասնելու ճանապարհին, այլ նաև այն պարզ իրականության զոհն է, որ եթե ես հիմա չսպանեմ այս գազանին և ցույց չտամ ինձ լսողներին նրա երախից հանած ժանիքները ի ապացույց իմ պատմածի, այդ մեծամիտներից, այդ կույրերից ո՛չ ոք չի հավատա այս հրաշք տեսարանին, որը հիմա իմ առջև է փռված, որը և հիմա ես վայելում եմ՝ ենթագիտակցաբար դրան ենթարկած իմ բոլոր զգայարանները. նրանք պարզապես չեն զգա գույնները…
Ինձ մնում է նշան բռնել և երկու վայրկյան պահել շնչառությունս: Սակայն ի զարմանս ինձ, հրացանին ամրացված դիտակի մեջ տեսնում եմ երկրորդ կենդանու՝ գազանի ձագին. անհաշտ ոստյուններով ու մեկումեջ գետնին թավալվելով պտտվում է նրա շուրջը, բայց այդպես էլ չի հաջողվում շեղել արքայի զգոնությունը: Հրացանը ձեռքիս մեջ թուլանում է. ուզում եմ անզեն աչքերով վայելել այդ տեսարանը: Կանգնելով չորս թաթի վրա՝ նա հարձակվում է իր տիրոջ վրա, վերջինս ատամներով բռնում է նրա մորթուց ու նետում գետնի վրա. ինչքան ազնիվ ու անարդար է նրանց խաղը: Միևնույն է՝ իրականությանը չեն հավատալու, հավատալու են՝ որպես հեքիաթի. կրակելու մասին այլևս չեմ մտածում: Անտեսելով կիզիչ արևը՝ հրճվում եմ կորյունի համառությամբ, միառժամանակ փորձում գուշակել նրա ցանկությունը: Մտածում եմ, որ հիմա էլ նա է փորձում խախտել արքայի անդորրը՝ փորձելով մատնել նրան անհանգստությանը և արևի ճառագայթներին կրակին:
Մինչ նորից ձեռքս կվերցնեմ հրացանը, որպեսզի նորից ավելի մոտիկից հետևեմ նրանց խաղին, օդում պայթում են կրակոցի ձայներ: Հրացանը ձեռքիցս վայր է ընկնում. զգում եմ. նախ ոտքս, հետո ամբողջ մարմինս սկսում է անզգայանալ:
Քիչ անց արդեն կիսաբաց աչքերով նշմարում եմ գլխիս վրա հավաքված որսորդական հագուստներով ինչ-որ օտարերկրացիների և մի կերպ գլուխս վեր բարձրացնելով՝ փորձում եմ հասկանալ, թե ինչ են նրանք խոսում: Ինչ-որ մեկը ջրի ամանը մոտեցնում է շրթերիս և թրջում գլուխս, սակայն զգում եմ, որ աստիճանաբար կորցնում եմ ինքնատիրապետումը…

Հիվանդը

Posted: March 30, 2009 in «Կղզի»

Հիվանդասենյակում երկու բուժքույր խնամքով քանդում են հիվանդի վիրակապերը: Նրանք նրան նախապատրաստում են բարդ վիրահատության: Հիվանդը գունատ դեմք ունի. այդ տեսնելով՝ բուժքույրները ջանում են գոտեպնդել նրան՝ մեջբերելով, որ վիրաբույժ Արտյոմ Ատոմիչը հինվանդանոցի ամենափորձառու մասնագետն է, և որ նրա կյանքին վտանգավոր ոչինչ չի սպառվում. ամեն ինչ բարեհաջող կավարտվի իր համար: Այդ ժամանակ միջանցքում ձայներ են լսվում. Արտյոմ Ատոմիչին հիվանդասենյակի դռան մոտ դիմավորում են հիվանդի հարազատները: Նրան ուղղված բազմաթիվ խառը խնդրանքներից և հարցերից կարողանալով մի քանի հանգստացնող խոստումով ազատվելով՝ նա մտնում է հիվանդասենյակ: Բուժքույրները տեղեկացնում են նրան հիվանդի կարգավիճակը, և նա հայտարարում է, որ տաս րոպեից նա կմոտենա վիրահատության սեղանին. թող իրեն այնտեղ սպասեն: Դրսում նորից լսվում են հիվանդի հարազատների ձայները. քիչ հետո Արտյոմ Ատոմիչը իր տեղում է: Բարդ վիրահատություն է սպասվում, և նա, նստած իր սեղանի դիմաց, փորձում է կենտրոնանալ վիրահատության վրա: Քիչ հետո, պատշգամբում կանգնած, ծխի միջից հայացքը գցում է դիմացի բակում խաղացող երեխաների վրա և քարանում: Միայն երբ վերջանում է ծխախոտը, հայացքը հափշտապ նետում է պատի ժամացույցի վրա և տեսնելով, որ արդեն ուշանում է, շտապում է վիրահատարան:
Վիրահատությունը, ինչպես սպասվում էր, երկար է տևում: Բուժքույրները գոհ ու հպարտ հայացքով Արտյոմ Ատոմիչին ուղեկցում են վիրահատարանից դուրս: Նրանք միայն լավ արդյունքեր են սպասում վիրահատությունից. չնայած դրա բարդությանը, փորձառու վիրաբույժին այս անգամ էլ հաջողվեց պատվով կատարել իր աշխատանքը: Միջանցքում նորից լսվում են հիվանդի հարազատների ձայները, և նա քիչ անց նորից իր տեղում է:
Օրվա մեջ դա արդեն իր երկրորդ կատարած վիրահատությունն էր: Պաշտգամբ դուրս գալով՝ նա վառում է հերթական ծխախոտը. դրսում գրեթե մութ է արդեն, և նա չի կարողանում գտնել բակում խաղացող երեխաներին: Այս անգամ ծխախոտը կիսատ է թողնում. չգիտի հայացքը որ ուղղությամբ հառի: Երբ մոտենում է իր սեղանին, քարտուղարուհին տեղեկացնում է, որ նոր հիվանդ են մուտքագրել հիվանդանոց, և հիվանդի հարազատները այցի թույլտվություն են խնդրում:
Ներս մտնող հարազատները իր տարիքի ամուսիններ են: Հիվանդը նրանց որդին է: Արտյոմ Ատոմիչը փորձում է հանգստացնել նրանց, սակայն չափազանց դժվար է դա. մայրը և հայրը լացակումած ասում են, որ իրենց որդուն Արտյոմ Ատոմիչի մոտ են բերել վերջին հույսով, որ միայն նա կարող է փրկել իրենց տասչորսամյա որդուն: Իրոք, անհապաղ պետք է վիրահատությունը կատարել, այլապես ուշացման դեպքում վիրահատական միջամտումը գուցե անօգուտ լինի: Սակայն ծնողներին անհնար է այժմ հանգստացնել. ժամանակից շուտ փորձառու Արտյոմ Ատոմիչը խոստումներ չի տալիս իր սովորության համաձայն. դրանք ավելորդ է համարում, ուստի պետք է սպասել, մինչև որ նրանք ինքնաբերաբար հանգստանան, իսկ անմիջապես մյուս օրը առավոտյան կկատարի վիրահատությունը, տեղեկացնում է նա նրանց: Նա միայն կարողանում է ավելացնել, որ դեռ ոչինչ անհույս չէ, և ցանկացած վիրահատությունից առաջ պետք է սպասել միայն լավին: Ծնողների աչքերին հույսի շողեր են երևում, սակայն արտասուքը չի դադարում. Արտյոմ Ատոմիչը նրանց արցունքով ողողված աչքերի մեջ տեսնում է իր արտացոլանքը: Ծնողները երախտիքի խոսքեր չեն կարողանում գտնել. միայն շնորհակալության մի քանի ծվեն: Քիչ անց Արտյոմ Ատոմիչը նորից մնում է միայնակ իր սենյակում: Ուզում է այդպես միայնակ մնալ, սակայն ուշ է արդեն:
Հիմա արդեն հիվանդանոցի բակում՝ ականջին են հասնում դիմացի բակում առավոտից մինչև երեկո իրենց խաղը շարունակող երեխաների ձայները: Պետք է գնալ տուն. ուշ է, և նա մոտենում է իր մեքենային:
Հյուծված է. դա միայն տուն մտնելիս է զգում: Այսօր նույնպես կնոջ աչքերը կարմրած են. մուտքի մոտից անմիջապես քայլերը ուղղում է որդու սենյակ: Անշարժ պառկած է. աչքերը կիսագոց, ձեռքերը վերմակի վրա դրած, դեմքը՝ գրեթե անգույն: Միակ երևույթը, որ հավաստում էր նրա կենդանի լինելը, դա քթի տակ անհասկանալի բառերի կմկմոցն էր: Որդու համար փրկություն չկա, և ոչ մի վիրահատություն այլևս չի կարող փրկել նրան: Հիվանդի հայրը նստում է մահճակալի կողքին դրված բազմոցին և ափերի մեջ է վերցնում որդու թուլացած ձեռքը: Քիչ հետո նա արդեն քնած է:

 

14.03.2009